Het woord 'heilig' is niet zo gemakkelijk te omschrijven, het is een oerwoord dat je niet kunt terugbrengen tot andere woorden of categorieën. Het woord 'heilig' is een woord dat direct op God zelf teruggaat.
Het woord 'heilig' is langs twee kanten benaderbaar. Het is benaderbaar langs de kant van de afscheiding (de etymologie van het Hebreeuwse woord duidt ook op die betekenis) en langs de kant van heelheid (waar juist de Nederlandse etymologie op duidt). God is de Heilige en daardoor afgescheiden, of beter: wij zijn afgescheiden van God. Maar we zijn geroepen tot heiligheid, tot de oorspronkelijke heelheid, in verbondenheid met God.
Er is sprake van scheiding: het profane leven behoort (nog) niet bij God, het participeert niet in de heiligheid van God. Dit is de betekenis volgens de Hebreeuwse mythologie.
Het Hebreeuwse woord 'kadosj' begint met een emfatische (nadrukkelijke) 'k' die alleen Semieten kunnen uitspreken; het is een heel zware 'k'. Dan volgt een zachte 'd' en ten slotte een sisklank 'sj': 'Kadosj'. Het is als het ware een golfslag die begint met geweld, met een soort explosie, en die daarna zachtjes uitvloeit. Een prachtig beeld wanneer je denkt aan het visioen van Jesaja, van de serafs die 'Heilig, heilig, heilig' zingen (Js 6,3). Eerst een geweldige knal waarna het zachtjes uitstroomt.
Het Nederlandse woord 'heilig' heeft, naar zijn grondbetekenis, iets te maken met heil en heelheid, in die zin dat het om een alomvattendheid, een totaliteit gaat.
Het is interessant dat je in de twee talen twee totaal verschillende etymologieën aantreft die elkaar op een andere manier toch aanvullen.
De Duitse godsdiensthistoricus Rudolf Otto spreekt in zijn boek Das Heilige van 'tremendum et fascinosum'. Deze twee liggen ongeveer op dezelfde lijn: het afschrikwekkende en het boeiende, fascinerende.
Het is heel treffend wanneer je in het boek Exodus (Ex 19-20) het verhaal leest van de verschijning van God op de berg Sinaï. Je ziet daar twee bewegingen. Het wordt heel pakkend beschreven: de theofanie (godsopenbaring) wordt aangekondigd met de opdracht voor Mozes het volk te heiligen. Het volk moet zich voorbereiden op de verschijning van God. Maar die voorbereiding houdt tevens in dat er afstand is. Er wordt een terrein afgebakend: het volk moet op afstand worden gehouden en op een bepaalde plaats blijven staan. Mozes heeft daarbij de grootste moeite. Het volk is zo gefascineerd dat het de berg wil opstormen, want het wil in contact komen met de heiligheid van God. Dan zegt God tot Mozes: dat kán niet, dat kost hun het leven. Ze zouden sterven als ze zomaar, onvoorbereid, de heiligheid van god tegemoet snellen.
Theofanie heeft dus iets fascinerends voor de mens, maar tegelijkertijd iets afschrikwekkends: ze kan je het leven kosten.
Achteraf, wanneer God dan werkelijk verschijnt, staat in Exodus dat het volk doodsbenauwd is. Ze zeggen tot Mozes: praat jij het maar uit met God, want wij kunnen het niet aan. Ze zijn bang en blijven op veilige afstand (Ex. 20, 18-21).
'Tremendum et fascinosum': allebei die bewegingen zijn in ons aanwezig. Alles wat heilig is, is geweldig boeiend, heeft een enorme aantrekkingskracht die iedere mens op een of andere wijze voelt. Maar van de andere kant heeft het ook iets van een druk, een last die bijna onverdraaglijk is. Wij mensen bewegen ons tussen die twee spanningsgegevens: het heilige is boeiend, aantrekkelijk en tegelijkertijd zijn wij er bang voor.

Jeroen Witkam: Onze Vader, Gebed en inwijding, Tielt 1994

Broeder Jeroen Witkam voltooide zijn Bijbelstudies te Rome en is sinds 1967 abt van de Trappisten Abdij Maria Toevlucht te Zundert. Sinds 1971 organiseert hij in het klooster meditaties in zen-stijl.

Een eeuw trappistenleven in Zundert te boek gesteld

Wie kent niet de beelden van Godfried Bomans, wandelend met zijn trappistenbroer Jan Baptist door de gangen van de abdij Maria Toevlucht in Zundert? Het ncrv-tv-programma Bomans in triplo uit 1970 is al meermalen herhaald en behoort inmiddels tot de tv-klassiekers. Het afgelegen monnikenklooster in het Noord-Brabantse achterland kreeg in één klap nationale bekendheid. Het is echter niet de grote media-aandacht die de monnikengemeenschap kreeg maar vooral de voortdurende drang tot vernieuwing, waardoor Zundert het meest succesvolle trappistenklooster in Nederland mag heten. Er zijn nog regelmatig intredingen, het gastenhuis is altijd vol en het klooster heeft onder de bezielende leiding van abt Jeroen Witkam een reputatie als zen-centrum opgebouwd. Eergisteren vierde de communiteit het honderdjarig bestaan van de abdij. Een paar dagen eerder was er in het klooster de presentatie van het 250 pagina's tellende boek Broeders te wezen waarin de bewogen geschiedenis van de abdij is geboekstaafd. Het boek is uitsluitend te verkrijgbaar bij de abdij Maria Toevlucht, Rucphenseweg 38, 4882 KC Zundert, tel.: 076 5974251, fax: 076 5976077.
© 1-2-3 Jaargang 28, nr. 9
http://www.omroep.nl/rkk/

Jeroen Witkam
The Eye Aware
Zen Lessons for Christians

For more than twenty years, Zen sessions have been held at the abbey where Jeroen Witkam was abbot. The sole aim of these sessions, according to Witkam, has been the integration of Zazen into the Christian prayer life. During these sessions, writes the author, "The ways of Zazen-emptying or the attainment of a transparent heart and mind-matched those of the Christian spiritual path. Moreover, both Christian spirituality and Zen Buddhism have at their core the principle of compassion. Both religious traditions, in combination, provide an enriched contemplative life and a fuller appreciation of the spiritual path."

Abbot Jeroen Witkam has conducted Zen sessions at Mary's Refuge Abbey in the village of Zundert, Netherlands for over twenty years.