Hoe haal ik meer vermogen uit mijn versterker?
Hoe kan ik het leven van mijn buizen verlengen?
Waneer moet ik mijn versterker opnieuw afstellen?
Waarom "gloeien" mijn eindbuizen blauw?
Welke fabrikanten produceren nou echt de buizen?
Buizenversterkers zijn altijd de beste keuze geweest onder profesionele muzikanten. Muzikaal gezien hebben ze een bijna magische klank, ze lijken soms wel een geluid te produceren die de versterkers zelf bepalen wat voor klank ze "zin in hebben. En dat terwijl de resultaten niet helemaal magisch zijn, hebben buizenversterkers wel een andere klank die toch sterk verschild van transistor of geintregeerde versterkers. Buizen versterkte muziek klinkt beter in het menselijk oor! Er zijn veel technische en psuedo-technische verklaringen, waarom dit inderdaad zo is, maar er is genoeg bewijs dat buizenversterkers beter klinken. De werkelijke reden om buizenversterkers te gebruiken is, omdat ze beter klinken. Omwille van dit punt, betalen we evengoed dure, slecht te verkrijgen buizen en ander duur en slecht te verkrijgen materiaal, en we nemen breekbaarheid en een ontzettende hitte, die ze produceren, op de koop toe!
Wetenschapelijk is bewezen dat buizen versterkers een truck in zich hebben waardoor het lijkt dat ze harder klinken.
Als buizen buiten hun liniair bereik worden gedreven, zijn het de harmonischen die het menselijk oor
voor de gek houden, en zo aan onze hersenen doorgeven; "deze versterker klinkt harder".
Terwijl de amplitude niet meer wordt, wordt wel het siganaal meer en meer "geclipt" wat een ervaring geeft alsof
de versterker steeds harder klink.
Dit is ook meteen de acoustische truck dat ze zo,n 12dB harder lijken te klinken, dan een
perfecte niet te oversturen versterker.
Een transistor versterker van het zelfde vermogen die gaat clippen bij een zelfde ingangs signaal
als bij een buizenversterker, klinkt niet harder, maar meer overstuurd.
De oversturing bij de transistor versterker is minder subtiel en dus horen wij dat niet als harder
maar als meer overstuurd en de buizenversterker doet dit dus wel.
Buizenversterkers klinken breder en harder als dat ze werkelijk zijn.
Er zit niet altijd een standby schakelaar op een buizenversterker. Normaal gesproken hoort deze er wel op te zitten. De standby schakelaar zorgt ervoor dat de buizen in de versterker een langer leven hebben. Als er geen standby schakelaar op zit dan zullen de (vooral de eindbuizen) buizen minder lang meegaan. Als je een lange tijd niet speelt, in een pauze of zo dan is het verstandig, om de versterker op standby te zetten. De hoge spaning is dan van de buizen af, en dan slijten deze niet! Zou je dit niet doen, dan "slijten" de buizen toch, ondanks dat je niet speelt. Bovendien is de versterker absoluut stil als de versterker op standby staat. Alsof ie "uit" staat. Bij het weer aan schakelen van de hoge spanning (van stand by af), kun je meteen weer spelen. De buizen worden nog steeds opgewarmd door de gloeidraden als ie op standby staat.
Nee, want er kan alleen maar geemitteerd worden als er een hoger potetiaal op de anode staat.
Aanzetten: als er een standby schakelaar op zit; schakel hem naar standby en schakel de
hoofdschakelaar aan, wacht nu 30 seconden of langer en schakel dan pas de standby schakelaar aan.
Uitschakelen: schakel de hoofdschakelaar als eerste uit.
Dus niet eerst de standby en dan pas de hoofdschakelaar. Dit is omdat, volgens de eerst genoemde methode alle hoge spanning
keurig tot een bijna 0 niveau wordt terug gebracht op een rustige manier.
Dit hangt sterk af van, hoe je hem gebruikt. In een kast onder het stof en nooit
aan geraakt, bijna voor eeuwig, mits geconditioneerd opgeslagen.... (geintje)
Voor gebruik op een slaapkamer, een paar keer per week spelen op laag geluidsvolume, zeker
zo,n 5 tot 10 jaar.
Voor gebruik in een oefenruimte 2 keer per week, een paar uur op flink volume
en nog 2 keer in een weekend life optreden, zeker zo'n 2 jaar, mits je "goede" buizen hebt en
perfect gebiasd zijn.
Buizen slijten het snelst door de versterker veel aan en uit te schakelen in korte tijd,
als ze te heet worden door afsluiten van de ventilatie gaten. Dit gebeurt vaker dan je denkt!
Je oren vertellen je wel wanneer je ze moet vervangen, en dan nog alleen de eindbuizen, want deze
slijten het snelst. Ze klinken dan niet zoals ze klonken en ze worden vlakker van geluid en vaak
ook rommeliger, het vermogen loopt sterk terug etc.
Voorversterker buizen zeker! Deze zitten in zgn. buisvoeten en zijn er
makkelijk uit te trekken. Koop de juiste vervangers en plaats deze weer terug. Let er wel op
dat je natuurlijk de zelfde types weer gebruikt en dat de penbezetting exact het zelfde is.
Eindbuizen zijn meer problematischer. Het eruit halen en nieuwe terug zetten is even
makkelijk als de voorbuisjes, maar je moet de eindbuizen opnieuw biasen!
Doe je het biasen niet dan heb je de kans dat ze te heet worden bij het spelen, of dat ze juist minder
vermogen leveren. Je moet helemaal de bias opnieuw afstellen als je vervangende types gebruikt met de
zelfde penbezetting.
Doe dit dus niet als je niet zelf je bias af kan stellen. Ga dan naar een erkende dealer of reparateur, of hobbyist
zoals ik.
Het gewone: gooi je versterker niet van de trap af, gooi hem niet een meertje, gooi er geen
bier of fris oid. overheen (gebeurd nogal eens bij live optredens).
Meer serieuzere punten:
Het volgende kan je wel doen, zonder je al te veel zorgen te maken:
Dit kan niet met een klein versterkertje, dan moet je de hele eindversterker om(ver-)bouwen
tot een grotere meer vermogende versterker.
Dit betekent zwaardere voeding, grotere en meer eindbuizen, grotere eindtrafo,
grotere condensatoren, meer ventilatie, zwaardere gelijk richters, etc
Een buizenversterker is origineel ontworpen voor een bepaald vermogen, en hebben toch vaak een voeding die altijd iets meer over hebben dan in ontwerpfase bedoeld is. Dit komt de "headroom" ten goede en het is prettig als de hele versterker iets "over" heeft.
Klinken uitgangstrafo's echt anders dan andere? Zo ja, waarom?
Hierom klinken UT's anders dan andere:
Zijn de impedantie toleraties de reden ervan dat de ene UT (ultraliniaire uitgangstransformator) anders klinkt dan de andere?
Niet direct, de impedantie toleranties van een trafo liggen vast door het aantal windingen die ze hebben en het is bijna ondenkbaar dat moderne wikkel machines een wikkeling gewoon vergeten of er een missen. Het kan gebeuren, maar dan zou het een zeldzaamheid zijn. Dus de impedantie toleraties zijn niet in eerste plaats de reden ervan dat de ene UT anders klinkt dan de andere!
Wat betekent de impedantie van mijn uitgangstrafo?
Uitgangstransformatoren hebben geen impedanties, ze hebben een impedantie bereik cq. grenzen! Dit is een belangrijk verschil!
Uitgangstrafo's transformeren impedanties als puur bereik. Dat wil zeggen een 4400PP naar 8ohm -trafo, maakt er bij elke belasting een 550 keer grotere belasting van, voor een buis aan primaire kant Een 8 ohms secundaire belasting lijkt dan op een 4400ohms belasting aan primaire kant! Het maakt bij een 16 ohms last, een 8800 ohms belasting, 2200 als je er 4 ohm aan hangt. En hierbij alle waarden die daar weer tussen vallen!
Waarom moet ik speakers passend maken op de impedantie van de transformator?
Dan krijg je het meeste vermogen uit je versterker
Kan mijn versterker tegen een verkeerde belasting aan mijn transformator?
In alle redelijkheid, NEE.
Als voorbeeld: twee 8 Ohms speakers die je wilt hangen aan een versterker met een
4, 8, en 16 ohm aansluitingtaps. Hoe hang je die er aan?
Voor het meeste vermogen, zet ze in serie (16 Ohm) en hang ze aan de 16 Ohm aansluiting. Of zet ze parallel (4 Ohm) en hang ze aan de 4 ohms aansluiting.
Voor de beste toon resultaten?; Proberen, welke mogelijkheid je het beste vind klinken.
Klank is voor een ieder weer verschillend, maar hangt ook weer af van hoe luid je speelt of in
wat voor ruimte.
In dit geval hebben frequentie en impedantie veel met elkaar te doen.
Gaat de trafo stuk als ik toch de parallele speakers (4 Ohm) hang aan de 8 Ohms aansluiting?
Helemaal niet! Je krijgt de trafo niet eens stuk bij kortsluiting van de 4, 8 of 16 Ohms
aansluiting!
JE maakt de TRAFO pas echt stuk als je er een te hoog Ohmige last aan hangt!
Als je de uitgangen los laat en gaat dan spelen. De energie die normaal weg kan via de speakers
kan dan ineens niet weg en veroorzaakt grote spannings pieken, die weer overslaan op elke
willekeurige plaats in de trafo, en veroorzaken brandplekken in de windingen, wat weer kortsluitingen
te weeg brengt en zo zal een trafo langzaam sterven!
Bij een te lage last kunnen de eindbuizen gewoonweg niet meer leveren aan vermogen dan,
waarvoor bedoeld en staan dus onder zware druk en zullen snel achteruit gaan, door oververhitting.
Bij een te hoge last, kunnen de eindbuizen niet meer uitsturen dan de bedoeling is, maar er komt
hier een ander probleem om de hoek kijken; namelijk door magnetische lekkage van primair naar
secundair en tussen de beide helften van de primaire kant, van de trafo.
Als de stroom in de primaire kant niet continue is krijgen we inductie spannings pieken.
Deze induktieve pieken kunnen weer je windingen vernietigen en zo krijg je een defecte eindtrafo!
Dus bij de vraag, wat is dan de beste belasting; houd je gewoon aan de opgegeven waarden
die de trafo aangeven of van de fabrikant!
Wat zijn de items wat een uitgangs trafo verschillend kan laten klinken?
Dit is niet zomaar even uit te leggen, want het hangt van de gehele versterkerschakeling
af hoe de uitgangstrafo reageert! Dus als je wilt weten hoe je geluid tot stand komt moet jeje
afvragen hoe de versterker schakeling werkt, afhankelijk daarvan komt er een siganaal tot stand
die valt in te stellen binnen grenzen die voortkomen uit het ontwerp van de schakeling!
Je moet je versterker opnieuw biassen als je er nieuwe eindbuizen in gezet hebt! Of als je je eindversterker opnieuw bedraad of gemodificeerd hebt!. De meeste (oude) buizenversterkers hebben maar 1 instel punt voor de bias van eindbuizen en gaan er vanuit dat je er altijd gemachte buisparen inzet, dit is altijd een kostbare zaak!
Ruststomen bij Klasse AB instellingen;
Als je een merk versterker hebt met maar 1 instel punt voor een balans eindtrap per buispaar en je hebt geen zin om je eindversterker te verbouwen dan MOET je gematchte paren toepassen. Als je wel zin hebt om je versterker te verbouwen dan, kan je per buis een instelpotmeter inbouwen voor de bias. En dat scheelt op den duur geld
Het materiaal is best belangrijk! Plastic voeten zijn allemaal gemaakt van koolstof, en koolstof heeft eigenschap dat ze geleid. Nu is plastic natuurlijk niet geleidend maar als de spanning maar hoog genoeg is, zoals bij eindbuizen, dan kan er gemakkelijk spanningsoverslag plaats vinden, en dat gebeurd nu eenmaal bij de buisvoeten. Dit wordt gekenmerkt door de zwarte sporen die dan over de buisvoeten te zien zijn en dan moet je ze eigenlijk vervangen
Keramische buisvoeten hebben geen koolstof basis, en branden zelden in, of smelten bij spanningsoverslag. Ze zijn niet gevoelig voor spanningsoverslag, mits ze natuurlijk niet smerig zijn. Als ze wel smerig zijn (en dat worden ze!) dan laat dat sporen na bij overslag die er als het ware "OP" branden. maar dit is wel te verwijderen
Dus:
Plastic is het slechts ;
pertinax of bakeliet beter;
keramisch het best maar ook het duurst!
Werkelijke fabrikanten van buizen zijn er niet zo veel. Er zijn 6 fabrikanten van de meest gebruikelijke audio buizen op dit moment:
Met andere woorden voor zover ik weet in de wereld, elke buis die je "nieuw" koopt is gemaakt door 1 van de hierboven genoemde fabrikanten. Hoewel ik niet zeker weet hoe het met GROOVE TUBES in Amerika zit.