Scheepswerven Baasrode

In het kader van een studieweekend in het teken van water in de monumentenzorg heb ik een bezoek gebracht aan Baasrode. Er is een museum voor de binnenvaart maar er liggen ook twee verlaten scheepswerven (Van Damme en Van Praet).

Baasrode ligt op een gunstige plek aan de Schelde, ten zuiden van Antwerpen. Men kon in één tij van Antwerpen naar Baasrode zeilen. In Baasrode ontstond zo in de Middeleeuwen al allerlei bedrijvigheid die met scheepvaart verband hielden. In killen (met eb droogvallende inhammen) werden reparaties verricht. Later ontstonden er werven of zaten.

In de negentiende eeuw komen de werven tot grote bloei. Er zijn er op een gegeven moment wel vijf of zes. Er worden allerlei schepen gebouwd. De eerste 'Baquet de Charleroi' werd hier onder meer gebouwd. In de twintigste eeuw schakelde men over op de bouw van spitsen, in de eerste helft van de twintigste eeuw het universele binnenvaartschip van Europa. Met dit schip, 5 meter breed en 38,5 meter lang paste men in de meeste kanalen nog net in de sluizen.

Op de werf van Van Preat-Dansaert werd een soort lopende bandopstelling gemaakt voor de bouw van spitsen. Men bouwde er één per week. Op 31 december 1987 werd de laatste werf gesloten.

De werven Van Damme en Van Praet zijn aangewezen als monument doch daartegen is veel verzet. Er lopen nog juridische procedures. Gevolg is dat er niets aan de werven mag gebeuren, niets ten positieve en niets ten negatieve.

We kwamen in het Atelier Preat-Dansaert. Alles staat en ligt daar nog als dertien jaar geleden: De mallen en apparatuur om hoekijzers tot spanten te buigen, de pons- en boormachines, een leeg flesje bier.

In de smidse liggen hamer en tang nog op het aambeeld. De lasmaskers liggen wat verder bij elkaar alsof ze voor een middagpauze terzijde werden gelegd. En alles onder een laagje roest en stof. Het licht wordt gefilterd door het stof op de ramen. Toen ik wat van de groep afliep voelde ik een soort onwezenlijke sfeer. Als of de scheepsarbeiders je nog in de rug kijken. Ik vond het een mooie belevenis om daar te mogen zijn en het is een prachtig stuk (scheepsbouw)cultuurhistorie.

Buiten liggen nog een tweetal getijdedokken waar in totaal vijf schepen plaats konden vinden. De deuren naar de schelde liggen nu verborgen in een verhoogde dijk langs de Schelde. De deuren konden vroeger plat worden gelegd zodat de schepen tijdens vloed naar binnen konden varen. Dan vielen de schepen bij eb droog en konden de deuren omhoog worden getrokken en lagen zo in een droogdok. Even ingenieus als simpel!

Als we om vier uur de weer aan boord zijn en van wal steken, komen we een spits tegen die met het opkomende tij in de rug met een reuzenvaart voorbij vaart.