Sociale software biedt nieuwe mogelijkheden, ook voor de Pvdi

Door: Michiel Schoo

25 februari 2004

De Pvdi verstaat in Nederland al enige maanden de kunst om mee vooraan te lopen op de weg naar de toekomst. Niet alleen de samenleving in het algemeen kan volgens de jonge politieke partij profiteren van ICT toepassingen maar zeker ook specifieke organisaties. Zo richtte de Pvdi al een aanzienlijke hoeveelheid pijlen op de overheid die haar dienstverlening aan de bedrijven en burgers kan verbeteren. De pijlen troffen een luisterend oor en niemand minder dan de minister president nam in november van het vorige jaar de aanbevelingen in ontvangst.

De Nederlandse overheid is overigens binnen Europa bepaald geen koploper als het gaat om de digitalisering van de publieke dienstverlening. Uit een onderzoek van Cap Gemini Ernst & Young dat vorige maand uitkwam, bleek dat Nederland binnen Europa matig scoort. Slechts een kwart van de online publieke diensten blijkt volledig transactioneel te zijn. Bij koploper Denemarken is dat bijna driekwart. Alleen Luxemburg heeft momenteel aan digitale transactionele dienstverlening minder te bieden dan Nederland.

Maar de Pvdi beoogt meer te zijn dan een waakhond van overheidsfunctioneren. Nieuwe ontwikkelingen vragen om herkenning, erkenning en uiteraard een waardevolle toepassing. Vooral op het gebied van democratie of 'e-democratie' is er momenteel nogal wat te beleven. In de sinds jaren door televisie gedomineerde Amerikaanse presidentsverkiezingen lijkt dit jaar het internet een steeds grotere rol te gaan spelen. Hoewel de kandidaat die het meest met innovatieve campagnevoering naam wist te maken, Howard Dean, inmiddels de aftocht blies, is de impact van het internet onmiskenbaar aan het toenemen. Vooral de website moveon.org heeft trendwatchers het hoofd op hol gebracht. De site zegt over een netwerk van meer dan twee miljoen activisten te beschikken dat in staat is gebleken om aanzienlijke campagnegelden te werven. Niet alleen wordt moveon door analisten qua inhoudelijk gewicht gelijkgeschaard met grote TV stations of landelijke dagbladen, de organisatie wordt ook beschouwd als de grootste mobilisator van kiezers aller tijden.

Het succes van moveon valt volgens sommigen te verklaren uit de groeiende invloed van zogenaamde 'social software'. Onder sociale software worden in het kort technieken verstaan die groepscommunicatie ondersteunen. Het besef dat netwerktoegang tot mensen waardevoller is dan netwerktoegang tot computers is hierbij uitgangspunt. Critici zien in 'social software' een mode naam voor al lang bestaande producten zoals groupware. De profeten van sociale software zien echter via een socialer web een democratischer wereld gloren aan de horizon. Of het nu gaat om oude of nieuwe toepassingen, “sociale software” wordt in ieder steeds vaker gebruikt. Toepassing zoals weblogs en wiki's kennen aan individuen mogelijkheden toe die eerder niet denkbaar waren.

Weblogs of kortweg blogs zijn feitelijk logboeken waarbij chronologisch teksten door een of meerdere schrijvers op het net worden gezet. Lezers kunnen door het volgen van de blog uitvoerig kennis nemen van standpunten en daarop vaak direct reageren. Het mag dan geen verrassing zijn dat steeds meer politici gebruik maken van deze vorm van sociale software. Blogs over speciale onderwerpen vormen regelmatig een interactief medium dat volgens sommigen een bedreiging vormt voor de gangbare journalistiek. Het fenomeen wordt dan ook vooral vanuit journalistieke hoek bekritiseerd. Toch is verzet tegen bloggen zo goed als zinloos, gegeven de vele miljoenen goedgelezen blogs die er inmiddels op het net te vinden zijn. Tegenover de bedreigingen staan uiteraard ook weer kansen die weblogs kunnen bieden, zelfs voor de journalistiek. Via blogging zou bijvoorbeeld gewerkt kunnen worden aan verbetering van betrouwbaarheid, door lezers te laten deelnemen in plaats van het gevoel te geven dat het laatste woord al heeft geklonken. Het model van de massamedia wordt langzaam vervangen door een vorm van nieuwsverstrekking die diversiteit en dialoog beklemtoont. Veel meer dan een eenzijdige, gehomogeniseerde kijk, biedt het web, en de blogosfeer in het bijzonder, een breed spectrum van perspectieven en standpunten.

Een andere sociale ontwikkeling is de trend van wiki’s. Onder wiki's worden websites verstaan waarbij gebruikers inhoud kunnen toevoegen of zelfs wijzigen. Deze werden tot voor kort vooral gebruikt door software ontwerpers maar ook rond andere gemeenschappelijke interesses ontstaan via wiki's groepen die voor anderen meer en meer zichtbaar kunnen worden. Wiki’s zijn in feite digitale creatieve anarchieen. Er bestaan in tegenstelling tot groupware geen gestructureerde regels, autorisatieniveau’s en vastgelegde processen voor het gebruik van wiki’s. Wel bestaan er zoals binnen alle gemeenschappen ook binnen wiki’s altijd sociale regels waar de leden zich aan houden, op straffe van verwijdering. Het gebruiksgemak, de lage kosten en de beschikbaarheid van de techniek zonder technische ondersteuning hebben al tot toepassingen bij grote bedrijven als Walt Disney en Motorola geleid.

De goeroes van de sociale software benadrukken dat al deze ontwikkelingen de behoefte van individuen ondersteunen om zich te affiliëren met anderen. Dat verschilt dus in essentie van de groupware-benadering, waarbij mensen in groepen worden ingedeeld op basis van functionele of organisatorische aspecten. In het jargon spreekt men van een bottom-up in plaats van top-down benadering.

Hulpmiddelen bij netwerkvorming door sociale software zijn tweede en derde hand contacten van de eerst gekozen buddy of eerst geplaatste reactie (de zogenaamde ‘friends of friends’), digitale reputaties op basis van interactieniveau en waardering. Deze nieuwe software zal groepen op die manier in staat stellen om zichzelf te organiseren in plaats van de ouderwetse manier van opgelegde structuren. Zowel bij blogs, wiki’s als andere sociale software zoals de websites van sociale netwerken (Friendster, Orkut en Tribe) is het beginpunt altijd het individu. Een persoon met eigen interesses, vooroordelen en contacten neemt een initiatief dat vanuit bestaande sociale relaties bekeken wordt. En vanuit die interactie ontstaat een netwerk. Sociale software gaat dus primair over gezamenlijke evolutie, menselijk contact gericht op individuele doelen, waarbij invloed van anderen de richting beďnvloedt.

En dat is waar de Pvdi weer om de hoek komt kijken. Sociale software kan immers een nieuwe invulling geven aan politieke meningsvorming. Niet alleen de mening van de hedendaagse politieke actoren over ICT is voor de Pvdi van belang maar zeker ook de rol van ICT bij het vormen van die mening. De ontwikkeling van sociale software staat momenteel nog maar in de kinderschoenen maar sommige ontwikkelingen worden snel volwassen.

Drs. Michiel Schoo is bestuurskundige

Hij werkt op freelance basis bij het EPN, platform voor de informatiesamenleving en is betrokken bij de Pvdi

Links:
De pvdi site
De site moveon.org
onderzoek van CGEY