Wat gebeurt er bij glaucoom?
Glaucoom kan op verschillende manieren ontstaan. Meestal is de oorzaak een verhoogde oogdruk. Hierdoor worden ofwel de zenuwvezels rechtstreeks beschadigd, ofwel de bloedtoevoer naar de zenuw wordt beperkt
Zoals alle weefsels in het lichaam wordt de oogzenuw gevoed door kleine bloedvaatjes. In deze bloedvaatjes heerst een bepaalde bloeddruk. Tussen deze bloeddruk in de bloedvaatjes en de oogdruk heerst een evenwicht, dat verstoord kan worden. Als de oogdruk te hoog oploopt worden de vaatjes dichtgedrukt en neemt de bloedtoevoer naar de oogzenuw af.
Ook kan er iets mis zijn met de bloedvaatjes zelf, zonder dat de oogdruk verhoogd is. Bijvoorbeeld doordat de vaten vernauwd zijn zoals bij aderverkalking of doordat er te weinig bloed wordt toegevoerd.
Een verhoogde oogdruk ontstaat als het evenwicht tussen aanmaak en afvoer van het kamerwater verstoord is. Dit gebeurt bijna altijd doordat de afvoer van kamerwater in de kamerhoek verminderd is. Bij de meest voorkomende vorm van glaucoom (het primair open kamerhoek glaucoom), worden de openingen in het filter voor de afvoerkanalen kleiner; waardoor er minder vocht het oog kan verlaten. De ene mens blijkt gevoeliger te zijn voor drukverhogingen dan de andere. Sommige mensen kunnen een licht verhoogde oogdruk hebben zonder dat dit gevolgen heeft.
Als er niet voldoende vocht het oog kan verlaten neemt de druk toe. Dit heeft schadelijke gevolgen voor de meest gevoelige delen van het oog: de oogzenuw en de bloedtoevoer van de oogzenuw. Een licht tot matig verhoogde druk kan het oog jaren lang verdragen.
Bij zeer sterk verhoogde druk treedt er vrij snel beschadiging van de oogzenuw op. Bepaalde delen van deze zenuw zijn gevoeliger voor drukverhoging dan andere delen. Het is belangrijk te weten, dat de gele vlek, het deel van de oogzenuw dat het centrale zien verzorgt, beter de oogdruk kan verdragen, dan de delen, die het perifere zien verzorgen (het gedeelte in het centrum van het gezichtsveld). Door de beschadiging van de oogzenuw treden er geleidelijk veranderingen op in het gezichtsveld. Het centrale zien, dat gedeelte waarmee men scherp ziet, blijft echter lang gespaard. In de periferie van het gezichtsveld vallen delen uit, meestal zonder dat de patiënt het merkt. (Zie onderstaande afbeeldingen) Pas als er delen van het gezichtsveld dicht bij het centrum uitvallen, of als er zeer grote gebieden zijn uitgevallen, merkt de glaucoompatiënt zelf zijn ziekte op.
Glaucoom treedt over het algemeen op in beide ogen. Soms echter is het ene oog eerder aangedaan dan het andere. Bij de meeste vormen van glaucoom vindt de oogdrukverhoging geleidelijk plaats. De patiënt merkt er zelf niets van. Alleen bij de zeldzame vormen van glaucoom waarin de oogdruk sterk verhoogd is, kunnen wazig zien, pijn, gekleurde ringen om heldere lichtpunten en soms zelfs verlies van het centrale zien optreden.
De bovenstaande foto's (bron: Belgian Glaucoma Society) tonen het gezichtsveld van een linker oog. Onder elke foto staat het overeenkomstig resultaat van het gezichtsveldonderzoek bij de oogarts waarbij gezichtsvelddefecten zwart worden weergegeven. Bij een gezond oog vertoont het resultaat van het gezichtsveldonderzoek één blinde vlek. Dat is de plaats waar de oogzenuw vertrekt uit het oog, is er geen netvlies en wordt er dus geen licht opgevangen. De hersenen vullen de blinde vlek in, aan de hand van de informatie die ze over de omliggende zones in beeld ontvangen. Zo verhullen de hersenen ook glaucoomschade. In het beeld van het vroeg stadium verdwijnen de kinderen nagenoeg volledig als je oog naar het fixatiepunt kijkt, maar je bent je hiervan niet bewust. Zelfs in een later stadium zijn je hersenen nog in staat om iets aannemelijk op te dissen. Je merkt de afwijkingen in beeld niet op, omdat je de blik nooit op je gezichtsvelddefecten kan richten. Je kijkt altijd naar het centrum van je gezichtsveld, en bij verandering van blikrichting verschuiven de defecten gewoon mee.
Afbeelding 27: Glaucoom in laattijdig stadium.
Pas in een zeer laat stadium kunnen de hersenen de tekortkomingen in het beeld niet meer verhullen en wordt men zich pas echt goed bewust van de schade die inmiddels is ontstaan zoals in bovenstaande foto is te zien.