9 Oktober 1937 - ,,Hagespraak der Trouwe"

De verkiezingsuitslag van 1937 was een catastrofe voor de N.S.B.. In 1935 8% van de stemmen en een haast grenzeloze overmoed, in 1937 nog maar 4,22% en – natuurlijk – een grote verslagenheid. De Beweging van Mussert was in twee jaar (tijd politiek gezien) gehalveerd. Berichte in het Algemeen Handelsblad van 27 mei 1937: ‘De nationaal-socialisten hielden gisteravond een bijeenkomst in de Apollohal, die zo goed als vol was. De stemming was in mineur en zij werd bij elke nadere mededeling over de resultaten van de verkiezingen slechter en slechter. De sprekers die elkaar afwisselden zagen zich genoodzaakt de teleurgestelden moed in te spreken hetgeen niet van harte ging. Toen tegen tienen bekend werd gemaakt dat de N.S.B. naar schatting niet meer dan vier Kamerzetels zou behalen, vergaten de verzamelden alle orde en tucht, gingen fluiten en krijsen en “schande’ roepen. Stemmen sloegen over, verontwaardigd was men. De leider der bijeenkomst had moeite de orde te herstellen, hij commandeerde muziek en kondigde een Vlaamse kameraad aan die naar Amsterdam was gekomen om de kameraden geluk te wensen. Tijdens de vergadering was medegedeeld dat de heer Mussert tegen middennacht zou verschijnen.’ Mussert zei: ‘Wij hebben vandaag met elkaar een flinke tik op onze kop gehad. Wij hadden gedacht dat wij in deze jaren van strijd het hart van ons volk verder zouden hebben gewonnen. Het blijkt nu: wij hebben ons vergist.’Volgde het een en ander over ongeschokt geloof e.d.

Dat geloof werd echter na 1937 vooral door gebeurtenissen binnen de beweging en in het buitenland keer op keer geschokt. De eerste gevolgen bleken uit bedankjes, niet van zo maar een paar en niet van onduidende figuren, maar van vrij velen en van juist veel financieel draagkrachtigen, bij voorbeeld W.G. Nieuwenkamp, Mussert’s financieel adviseur, leider van het Strijd- en Verkiezingsfonds en directeur van het Nationaal Tehuis. Men moest scherp gaan bezuinigen, een aantal activiteiten inperken; men kon zelfs de premies van de ongevallenverzekering van de sprekers niet meer betalen.

Erger was echter, dat duidelijke tekenen van een revolte tegen Mussert aan het licht kwamen. In augustus 1937 werd er in Lunteren een zogenaamd ‘kamp der bezinning’ gehouden. De belangrijkste functionarissen van de N.S.B. waren daar aanwezig. Men- voornamelijk figuren uit de afdeling Vorming – sprak twijfel uit over de kwaliteit van Mussert’s leiderschap. Volk en Vaderland van 15 oktober 1937 sprak openlijk van een gezwel. Dat wil zeggen: ongeveer een maand nadat de volgende vooraanstaande figuren geroyeerd waren of vrijwillig of op andere wijze gedwongen waren te vertrekken: jhr. Mr. W. v.d. Goes van Naters, J.H.C. Valckenier Kips jr., ds Van Duyl, mr. D.F. Pont, chef kabinet van Mussert, de statenlieden J.F. Stähle en dr. J.F.B. van Hasselt, het oud-hoofd van de Weerafdelingen J. Hogewind, diens secretaris R . Spoelstra, generaal Seyffardt, dr. De Vos, de secretaris van de Hoge Raad van Discipline van de N.S.B. , ds. G. Hofstede, ds Onnekes en vele anderen

.

Foto: zaterdag 9 oktober 1937 op de Goudsberg uit "Voor Volk en Vaderland"

Na deze aderlating was er wel een ‘Appèl der getrouwen’ nodig. Dat zag Lunteren op 9 oktober 1937. Het aantal deelnemers bleek onverwacht groot. Het vertrouwen in Mussert ook. ‘Het schenken van vertrouwen is feitelijk zelfvertrouwen.’ Het was een van die merkwaardige formules die daarna in allerlei variaties steeds meer opgeld deden. Men legde er een bezwerende kracht in, althans probeerde dat. Zodat, in de tegenslag, de kameraden al fierder voortrekkers werden, onbegrepen maar doelbewust, het geweten der natie in de sekte als kleinood gekoesterd werd en meer van die verheven zaken aangesleept werden om het dodende isolement van de afgang tot een zelf-verkozen heerlijkheid om t goochelen. De crisis in de beweging zette echter door. Daar zorgden gebeurtenissen in het buitenland wel voor.

(Bron: Aarse & Marinus - 'Hou zee kameraad!')