HANS WARREN - Nieuwsarchief

Kavafis´ verborgenheden in de open lucht

door Christa de Kort



Op 24 juni was er door Stichting Tegenbeeld in Leiden een poëzieavond georganiseerd, geheel gewijd aan de dichter Kavafis. Het was buitengewoon druk op de terrassen en ook waren veel mensen per boot gekomen om te luisteren. Er stonden 154 gedichten op het programma, maar door tijdsdruk werd dit ingekort tot ruim 130 gedichten.

De avond werd ingeleid door Mario Molegraaf, die het thema verhuizing aangreep. Zelf was hij onlangs van Zeeland naar Wassenaar verhuisd, over Kavafis wist hij te melden dat deze een hekel had aan verhuizen. Hij woonde zijn hele leven in één stad, namelijk Alexandrië, een Griekse enclave in Egypte. Deze stad hoorde eigenlijk nergens bij, net zoals Kavafis altijd een buitenstaander was gebleven, zowel in de literatuur als door zijn geaardheid. “Verbergen” was een sleutelwoord in het leven van de dichter. Mario Molegraaf verwees hierbij naar het gedicht Verborgenheden dat op een gevel in Leiden te vinden is.



Mario sprak vervolgens over de reis naar Alexandrië, die hij samen met Hans Warren maakte, en droeg Hans’ gedicht In Alexandrië voor. De inleiding werd afgesloten met de mededeling dat de toehoorders nu de wereld van Alexandrië zouden bereizen, alleen dan zonder koffers. De gedichtenreeks werd in het Grieks geopend door de Griekse ambassadeur, de heer Kaklikis, waarna vele bekende en minder bekende Leidenaren een gedicht voorlazen vanaf de twee verschillende podia. (Ilja Pfeiffer had overigens het gedicht Verstoring wat veranderd.) De avond werd afgewisseld met Griekse muziek door de groep Palio Paréa. Als afsluiting las Mario Molegraaf het gedicht De verbonden schouder voor.

"Voor Hans, veel meer dan voor Kavafis"

Poëziemanifestatie Leiden

door Ria Zifkamp

Het was niet Kavafis die me de vorige week dinsdag naar Leiden liet gaan, maar heimwee naar Hans, de dichter die zijn Griekse voorganger zo bewonderde.

De stad baadde in de zon toen ik er die middag met de trein aankwam. Ik had alle tijd, dus wandelde ik op mijn gemak naar de Koornbrug, aanwijzingen van behulpzame Leidenaren volgend. Op een terras aan de voet van de brug zeeg ik neer, moe, maar vooral dorstig. Met een alcoholarm biertje voor me kon ik even later de actie op de brug volgen van enkele technici die daar bezig waren om de boel startklaar te krijgen voor de komende gebeurtenis.

Nog een uur te gaan.

Ik keek eens om me heen. Er waren nog lege stoelen, maar die bezet waren, bevatten gezellig pratende mensen. Aan niets was te merken dat ze voor Kavafis kwamen, ze leken hier toevallig neergestreken. Mensen kwamen en gingen, fietsen werden van het slot gehaald en anderen werden gestald. Een serveerster haalde lege glazen op maar vond dat je de volle zelf maar moest halen, binnen, in het café. Een hachelijke zaak, want ik had een uitstekende plaats met prima uitzicht op de brug, waar Mario straks zou staan, als hij zijn toespraak zou houden. Mario betekent ook een beetje Hans, dus was ik ook voor Mario gekomen.

Aan de overkant van de gracht wapperden twee banieren met het opschrift: 'Wachten op de Barbaren'. Vaag was daarbij het gelaat van een Grieks beeld te zien. Een man legde zijn bootje aan de kade aan. Ik probeerde alvast mijn camera in te stellen voor straks, keek om me heen en genoot.

Nog een half uur te gaan.

Op de brug hadden nu behalve de nog altijd ijverige technici ook wat muzikanten hun plaats ingenomen. Griekse muziek weerklonk, een zangeres begon aan een lied. Het klonk heel wat beter dan het 'test: een, twee, drie' waar we even daarvoor telkens op getrakteerd werden. Het terras werd voller, het werd nu zaak je stoel bezet te houden en dan in godsnaam maar op een droogje te blijven zitten.

Even later zag ik Mario aan de overkant van de gracht verschijnen in het gezelschap van een kleine groep mensen. Er kwam een mijnheer die het katheder op de brug beklom en de manifestatie opende en er was een mijnheer die vond dat Kavafis zich vast had thuis gevoeld in deze stad, door de vele griekse namen die hij hier tegenkwam: op de ramen van restaurants, op uithangborden van broodjeszaken, en niet te vergeten: op de menu's die hij hier en daar had aangetroffen. Ik hoorde het allemaal ongeduldig aan, kon me Kavafis' enthousiasme hierover niet voorstellen en was blij toen Mario het van hem overnam.

Want Mario had - zoals ik wel verwachtte - een prachtig verhaal. Een verhaal over Kavafis zelf. Over wat Kavafis voor hem betekende en voor Hans, de dichter met wie hij zo lang samenwoonde. Hij omschreef Kavafis' bestaan als een cirkel: in Alexandrië geboren - op zijn geboortedag gestorven in dezelfde stad. Gedoemd om zich te verbergen. Met enkele prachtige gedichten van Kavafis illustreerde Mario dat verborgene, deze noodzaak te bekleden wat niet gezegd mocht worden. En ergens in Leiden, vertelde hij, staat nu deze tekst van Kavafis op een muur:

Laat niemand uit wat ik deed en zei
proberen af te leiden wie ik was.
Er was een belemmering, die vervormde
de daden en de wijze van mijn leven.

Ik keek naar Hans' nog altijd jonge levensvriend. Hans zou blij en trots zijn geweest. Vogels vlogen langs het silhouet van de kerktoren, die de felle stralen van de zon temperde. Alles werd poëzie: Leiden, Mario, Kavafis, Hans. Van Hans las Mario tot mijn grote vreugde ook een gedicht voor, In Alexandrië.


Ik genoot. Was ik hier niet voor gekomen? Voor Hans, veel meer dan voor Kavafis? Omdat ik van Hans leerde oog te krijgen, oor te hebben voor literatuur, voor antiek, voor Scarlatti, en vooral: voor poëzie? Mario's toespraak was prachtig en hij kreeg een warm applaus. Na zijn toespraak heb ik misschien nog twee of drie gedichten van Kavafis beluisterd, maar ik wandelde al langzaam weg over de kade. Kocht er nog het boekje dat de stichting Tegen-beeld speciaal voor deze manifestatie in een oplage van 500 stuks had laten drukken (met essays over de dichter van Cees van Hoore en Maarten 't Hart) en liep daarna onder het langzaam verstervende geluid van de luidsprekers over de grachten terug richting station. Het was genoeg. Ik had gekregen waar ik voor kwam. Voor wie ik kwam. Voor Hans, eerder dan voor Kavafis.

28 juni 2003

Bibliofiele editie "Tijd" door Rudy Vanschoonbeek (1985)

Van Niek Oele (dank!) ontvingen we een kopie van een bijzondere uitgave uit 1985: een gecalligrafeerde versie van het gedicht Tijd met een illustratie door Walter de Strooper. Uitgegeven in Antwerpen door Rudy Vanschoonbeek.

"De dichter is dood, leve de gedichten!"

Vorige maand (nieuws 25 mei jl.) meldden we dat Warrens Verzamelde Gedichten worden besproken in het maart/april-nummer van de Vlaamse Poëziekrant. Vandaag een korte samenvatting.

Elke Brems citeert Molegraafs opmerking in de verantwoording van de Verzamelde Gedichten dat het boek, door de dood van de dichter, de "definitieve" versie van de gedichten bevat. Brems begint en eindigt haar stuk met de interessanterige opmerking dat niet de dichter, maar de lezers het laatste woord over de gedichten hebben.

Brems zegt het een en ander over de ontwikkeling in Warrens poëzie, zoals die expliciet blijkt uit de bundel 't Zelve anders. Interessant is haar mening over de nieuwe gedichten in die bundel: "Het paradoxale is dat de tweede gedichten, de herkansingen, als gedicht werkelijk niks voorstellen. Het verlangen naar geloofwaardigheid, kritische distantie en authenticiteit levert geen poëzie op". Verder signaleert ze dat meer en meer "het vrouwelijke" wordt weggeschreven uit Warrens gedichten, zeker uit zijn liefdespoëzie, "wat zeer bevreemdend werkt voor een vrouwelijke lezer". Warren heeft het in een gedicht zelf over zijn voorkeur voor "mannelijke" poëzie en Brems vraagt zich af wat dat eigenlijk betekent.

En dan zijn er natuurlijk nog de thema's vergankelijkheid en eeuwigheid. Waarbij - in Warrens gedichten - het eerste niet altijd negatief, en het tweede niet altijd positief is. Brems waardeert vooral de persoonlijke gedichten over ouderdom in de latere bundels. Ze besluit: "Niet alle gedichten van Warren zijn geslaagde combinaties van vorm en inhoud, en het is zeker niet aan te raden deze Verzamelde Gedichten in één ruk uit te lezen, maar toch kan Warrens poëzie op vele plaatsen nog boeien." En, o ja: "Het laatste woord is aan de lezers."

Website in Boekblad

Jack van der Leden meldt dat onze site wordt genoemd in de rubriek favorieten van Boekblad Magazine (juni/juli): "(een) respectvolle, bezoekwaardige en interessante site".

Bespreking Hunink on-line

Het Warren-stuk van Vincent Hunink dat verscheen in het laatste nummer van Ons Erfdeel (Nieuws 16 juni jl.) is intussen integraal te lezen op de website van Vincent.

23 juni 2003

Exclusief: Brigitte Raskin en Tom Lanoye over de dood van Warren

Toen Hans Warren overleed, zat Tom Lanoye in Zuid-Afrika. Via e-mail werd hij op de hoogte gebracht van Warrens dood door Brigitte Raskin. Binnenkort exclusief op onze website: de e-mailing tussen Raskin en Lanoye naar aanleiding van de dood van Warren.

20 juni 2003

Warren-veiling in Middelburg stelt teleur

Al op de kijkdag voorafgaand aan de veiling van "Warreniana" bij veilinghuis Witte in Middelburg (zie nieuws 14 juni) kon Niek Oele een gevoel van teleurstelling niet onderdrukken. Het spijt hem om het te moeten zeggen, maar "wat daar uit de boedel van HW geveild werd, was werkelijk grotendeels rommel. De boedel is vele malen afgeroomd en wat toen nog overbleef, is op deze veiling aangeboden".

Op de veiling van afgelopen woensdag zijn ongeveer 50 kavels geveild met de mededeling 'uit de boedel van Hans Warren'. Oele: "Het ging om kasten, kastjes, tapijten en tapijtjes, beelden, keukengerei, glaswerk, fauteuils, kabinettenbestek, een schrijfkist, speelgoed, een toverlantaarn, fototoestellen, sieraden en allerlei andere spulletjes. Triest dieptepunt vond ik wel een opgezette roerdomp (mottig en vies) met bijbehorend drie kisten met opgezette vlinders. Die vlinders waren werkelijk afschuwelijk kapot, uit elkaar gevallen, en dan nog in een kapot kastje met kapotte plantjes en losliggend stof." Volgens Oele had een deel van de collectie zo in de vuilnisbak gekund. Hij vraagt zich dan ook af waar de "grandeur" van deze verzamelaar is gebleven.

Een aantal kavels werd voor de aangegeven richtprijs verkocht (zoals veel meubilair aan een opkoper), maar veel ook ver beneden de richtprijs. Een eikenhouten, art deco toiletmeubel met "defect" marmeren blad (dat feitelijk ontbrak), en twee bijpassende nachtkastjes - richtprijs 200-250 euro - ging weg voor 10 euro. Oele vond het "eigenlijk een beetje triest allemaal". Iets positiefs: twee vergulde houten fauteuils, Frankrijk, laatste kwart 19e eeuw, richtprijs 300-400 Euro, gingen weg voor 850 euro; er waren een paar tegen elkaar opbiedende gegadigden. Het beeld rechts, dat we eerder al op de site hadden gezet, ging weg voor 500 euro (75 boven de richtprijs).

Oele kocht zelf onder meer een fototoestel, een verrekijker, kunstkaarten + postzegels, en een schilderijtje. "Ik vind het wel leuk om wat spullen te hebben die van de meester himself zijn geweest, die hij heeft vastgehouden, gebruikt. Op veel Griekse kaarten staat een datumstempel, daar moet toch via de dagboeken iets leuks mee zijn te doen. In de postzegelhoop zat nog een zakje slazaad met opschrift: H.S. Drijfhout, Wijngaardstraat 35 Goes, Boomkweekerij - Zaadhandel. -- Kropsalade, Zwart Duits (Zw. zaad), Voorjaar '47, 20 cent. Ik denk dat ik het schilderijtje maar weggooi, ik heb het in een opwelling gekocht zonder het eerst bekeken te hebben - misschien heeft HW het zelf wel gemaakt, denk je dan in je onschuld... - maar achteraf gezien is het een ongesigneerd, kapot, vervuild en smoezelig duintafereeltje."

17 juni 2003

Plien van Albada weg bij Bert Bakker

Plien van Albada, vanaf 1991 Warrens uitgever bij Prometheus/Bert Bakker, vertrekt naar uitgeverij Balans. Ze gaat zich bij deze "kwalitatief hoogstaande en relatief kleinschalige" uitgeverij bezighouden met fondsvorming en het begeleiden van auteurs. Op de foto: Connie Palmen biedt het eerste exemplaar van Geheim Dagboek 2001 aan aan Mario Molegraaf, Plien van Albada kijkt toe.


20 oktober 2002

Casting voor film Steen der hulp

In mei vond bij Kemna Casting in Amsterdam de casting plaats voor de rollen van Ed en Camiel in de verfliming van Warrens novelle Steen der Hulp. Regisseur Bavo Defurne op zijn website: "some wonderful performances, very promising". Eerder vorige maand besloot het nieuwe Vlaamse filmfonds VAF de film financieel te steunen.

16 juni 2003

Recensie Vincent Hunink in Ons Erfdeel

In het juni-nummer van Ons Erfdeel, Vlaams-Nederlands cultureel tijdschrift, bespreekt Vincent Hunink het laatste dagboek van Warren, diens Verzamelde Gedichten, en de laatste druk van de Gedichten van Kavafis. De recensie van Geheim Dagboek 2001 is een bewerking van het stuk dat eerder verscheen in Pink (hier te lezen op onze site). Over Warren als dichter constateert Hunink dat hij een eigen toon heeft, die niet aansluit bij enige stroming in de Nederlandse poëzie en die in de loop van de jaren niet erg is veranderd: "persoonlijk, lyrisch, niet al te vormvast, aarzelend soms, vaak romantisch". Hij noemt De Olympos (1973) een duidelijk hoogtepunt. Maar:

Warrens hoogste prestaties in de poëzie zijn misschien vooral te zien in de vertaling van de Griekse dichter Kavafis. (...) In het vertalen van zijn zeer bewonderde voorbeeld Kavafis heeft Warren een concentratie en kracht die in zijn eigen werk niet vaak gehaald wordt.

Hunink meent dat het goed is dat de gedichten van zowel Warren als Kavafis nu weer integraal beschikbaar zijn, maar hij heeft ook een kritische opmerking over de twee kloeke uitgaven:

Jammer alleen dat de boekverzorging in beide delen lelijk en goedkoop is (stug papier, niet ingenaaid). Wat dit betreft hadden de estheet Warren en zijn lezers beter verdiend.

15 juni 2003

Een fan bezingt Hans Warren

Dora van Hest (54) uit Middelburg verraste ons deze week met een ode aan Hans Warren. Dora is werkzaam in het onderwijs als bibliotheekmedewerkster. In haar vrije tijd schrijft ze niet alleen gedichten, maar tekent en schildert ze ook.

Te laat

Ik heb vaak voor je deur gestaan aan ´t.Pijkeswegje
Nu verloren voor altijd
Alleen wat bleef is het woord
Zo dichtbij geweest, te laat ontdekt
Jouw prachtige poëzie, is nu mijn enige band nog met jou.

Wat had ik graag eerder van je geweten.
Nu zoveel later
Wil ik mij één voelen met de natuur die jij zo lief had.
´K ga naar fort Ellewout en naar de Kaloot
En denk: hier is Hans Warren geweest.

Gedachten komen, op het ruisen van rollende golven
Gedachten gaan, gedragen door de wind.
Ver aan de einder zie ik vaag jouw beeld
Hoe je hier hebt liggen dromen
Ik zou willen lopen in de voetsporen die jij achterliet.
Flarden van ´Thuiskeer in Zeeland´
Spelen een spel op de golven
Roepend als meeuwen JOUW NAAM

Dora van Hest

14 juni 2003

Deel van collectie van Hans Warren onder de hamer

MIDDELBURG - Het Middelburgse veilinghuis Witte brengt een deel van de collectie van schrijver, criticus en kunstkenner Hans Warren (1921-2001) onder de hamer. Het gaat onder meer om meubelen, tapijten, Oosterse kunst en beelden. De zomerveiling van Witte vindt plaats in hotel Arneville in Middelburg. Behalve spullen uit de verzameling van Warren worden ook flink wat kunstwerken geveild van kunstenaars die in Zeeland hebben gewerkt. (...)

De kijkdag is dinsdag van 14 tot 20 uur, de veiling begint woensdag om 13.30 uur.

(Bericht uit de PZC van vandaag. Met dank aan Niek Oele.)

Zie ook de website van veilinghuis Witte



Een van de te veilen stukken. Een gepolychromeerd houten beeld, gemaakt door Hendrik van der Geld (1838 - 1914)

Tweede druk Om het behoud der eenzaamheid

Vanaf deze week verkrijgbaar: de tweede druk van Warrens keuze uit veertig jaar Geheim Dagboek. Deze druk is vrijwel identiek aan de eerste, zij het dat de flappen aan het omslag ontbreken. Daarmee is het wel een "goedkope" editie geworden (15 Euro).

12 juni 2003

24 juni: Kavafis-avond op waterpodium Leiden

De maand juni lijkt een heuse Kavafis-maand te worden. Naast de Kavafis-avond op Poetry International (19 juni) staat Kavafis ook centraal op de Poëzie Manifestatie 2003 in Leiden. Op dinsdag 24 juni worden een avond lang (19.00 - 23.00 uur) de 154 gedichten (plus 2) van Kavafis in diverse talen voorgedragen of gezongen door meer en minder bekende Leidenaren en andere Kavafis liefhebbers. Onder hen ook Mario Molegraaf, die bovendien aan het begin van de avond een korte inleiding geeft. Locatie: Waterpodium Koornbrug/Vismarkt. (Met dank aan Christa de Kort)

Kousbroek over Kavafis in PZC

In zijn rubriek Fotosynthese in de PZC besteedde ook Rudy Kousbroek vorige week aandacht aan Kavafis. Kousbroek schrijft zijn stuk n.a.v. een foto die Carel Peeters maakte van een spiegel in het vroegere huis van Kavafis in Alexandrië. Hij verwijst ook naar het bezoek dat Warren en Molegraaf in 1983 aan het huis brachten en citeert uit Ik ging naar de geheime kamers (1987). Het huis blijkt intussen in betere staat te verkeren dan ten tijde van Warrens bezoek. Destijds was het een pension, nu is het eigendom van de Griekse ambassade, die er Kavafis' interieur heeft gereconstrueerd. (Voor reislustige liefhebbers: Sharia Sharm al-Sheich 4, Alexandrië.) Of de meubels ooit werkelijk aan Kavafis hebben behoord, werd door Warren betwijfeld. Voor Kousbroek doet dat er niet toe, het gaat hem "om de gevoelens die de aanblik van iets in staat is bij mij op te roepen". (Met dank aan Nelleke Maljaars)

Mario Molegraaf in "Nachtvluchten"

In de nacht van 15 op 16 mei jl. was in het radio-programma Nachtvluchten (Radio 1) een interview te horen met Mario Molegraaf. Dora van Hest uit Middelburg vraagt zich af of iemand het gesprek heeft opgenomen. In de discussiegroep nl.kunst.literatuur.podium is een kort verslag van het programma te vinden, geschreven door "wil" (zie wileo.diaryland.com ).

Ergens in de nacht werd ik wakker. Ik was er even uit en luisterde met een half oor naar een kort interview uit 1997 met de 19 december 2001 overleden Hans Warren (80). Daaruit bleek al dat hij erg streng voor zichzelf is en eigenlijk nooit vrijelijk met zichzelf heeft leren omgaan. Na het journaal volgde een interview met Mario Molegraaf, die als zeventienjarige partner werd van de 57-jarige schrijver. In maart van het afgelopen jaar trouwde hij met een dame die een grote bewonderaar van de literair criticus, dichter en vertaler was. In het interview staat men langdurig stil bij het laatste deel van het Geheim Dagboek (het Dagboek was voor Mario een taboe, het laatste deel las hij op de avond van de begrafenis, hij schrok zich rot) dat als schokkend wordt ervaren. Er wordt stilgestaan bij de ziekte en het lijden tot kort voor het overlijden in een ziekenhuis hetgeen zeer tegen de wens van de schrijver was. Mario vertelde dat de artsen in Goes niet wisten wat Hans scheelde. Ze dachten dat het zijn nieren waren, een Belgische arts had het zo gevonden. Het was de lever, die eigenlijk al voor zijn komst zwaar te verduren had door een behoorlijke inname van alcohol. In plaats van twee glazen zat het meer in de orde van twee flessen. Het schokkende laatste Geheim Dagboek wordt gezien als wereldliteratuur. Voordat het einde van het interview werd ingezet was ik weer in dromenland.

Deze samenvatting doet vermoeden dat het gaat om een herhaling van het gesprek dat Theodor Holman had met Mario op 7 januari jl. in het programma Dinsdag Desmet (zie ons nieuws van die dag). Intussen hebben we de bevestiging dat het inderaad om een herhaling van dat programma gaat. (Met dank aan Ria Zifkamp)

9 juni 2003

Vondst in antiquariaat Goes

Afgelopen zaterdag bezochten wij in Goes antiquariaat Bladzij 13. Op 15 mei 2003 meldden we al dat hier een groot deel van het boekenbezit van Hans Warren te koop wordt aangeboden. Zo is er een ongelooflijke hoeveelheid dichtbundels, die Warren toegestuurd kreeg voor zijn besprekingen, bloemlezingen en dagkalenders. Verder fraaie, ongelezen exemplaren van Geheim Dagboek en van de gedichten van Kavafis (in verschillende edities). Ook veel werk van en over de klassieke Griekse dichters en toneelschrijvers, veelal in (Engelse) vertaling.

En dan was er nog een doos met Franse literatuur. In een groot aantal van die boeken heeft Warren zijn naam en de datum van aankoop genoteerd. Wij lieten ons oog vallen op deel III van de Oeuvres Complètes van Jean Genet, met op de titelpagina de tekst Hans Warren, januari 1953. Dit bleek een goeie keus...



In zijn bijdrage Hans Warren en de watersnoodramp (nieuws 31 januari) schreef Rutger Vahl onder andere: Dit zijn historische dagen voor zijn streek. En wat doet hij? In plaats van mensen te redden zit hij voor de kachel en leest in Pompes funèbres. Dat boek van Genet staat inderdaad in dit deel van de Oeuvres Complètes. In Geheim Dagboek 1952-1953 lezen we:

2 feb. - 10.30. - Zaterdagmiddag, 31 januari stormde het al hard, en ik brak mijn lectuur van het boek van Genet af (Verzameld Werk, deel III) om naar het hoge water op de Noordnol te gaan kijken. (...)

Thuisgekomen wilde ik me baden, scheren, me opmaken, parfumeren, om zo, op mijn mooist, met schone kleren aan bij een warm vuur te genieten van Pompes funèbres terwijl de wereld rondom me mocht verdrinken. Schoon en geurig en mooi lezen, terwijl kleumende mensen urenlang als apen in de bomen hingen of als vogels op de daken zaten te turen of een bootje redding bracht. Terwijl lijken ronddreven, huizen wegspoelden, schepen vergingen. Het liet me koud op dat moment. Maar ik ging in mijn vuile kleren ellendig voor de kachel op de vloer liggen en ik viel in slaap.

3 feb. Toch blijft er iets van wroeging. Dit zijn historische dagen voor deze streek. En wat doe ik? Te hulp snellen, naar Schouwen varen, de dood in de golven vinden bij reddingspogingen? Nee, ik heb - na die eerste zondag vol goede wil - thuisgezeten, gelezen in Pompes funèbres (de nachtelijke betasting van Erik door Riton wond me zo op dat ik me erbij aftrok, razend van verlangen).

In het boek vonden we bovendien nog de originele rekening van boekhandel Allert de Lange, gedateerd 30 januari 1953. Ook op de scan is duidelijk te zien dat de rekening nog als onderzetter voor een glas is gebruikt.



Bladzij 13. St. Jacobstraat 50, 4461 BB Goes. Tel.: 0113-213703. Open op di-za van 10.00-17.00 uur.

4 juni 2003

Scriptie over "liefdesbeleving" in het werk van Warren

Al meer dan tien jaar oud, maar pas kort geleden in ons bezit gekomen: de doctoraalscriptie die Jack van der Leden in 1992 schreef onder de titel De liefdesbeleving in "Pastorale", "'t Zelve anders" en "Geheim Dagboek 1942-1972" van Hans Warren (Universiteit van Amsterdam).

Pastorale (1946) was Warrens debuut als dichter; in 't Zelve anders (1975) voorzag Warren (bijna) alle gedichten uit zijn debuut van commentaar in de vorm van nieuwe gedichten. In zijn scriptie vergelijkt van der Leden deze bundels met elkaar en met de aantekeningen uit het Geheim Dagboek, waarbij hij zich vooral interesseert voor de verwoording van Warrens gevoelens over de liefde.

In het jaar waarin deze scriptie werd geschreven, waren (bijna) alle dagboeken over de periode tussen Pastorale en 't Zelve Anders intussen in druk verschenen. Dat bood van der Leden de mogelijkheid van bijna elk gedicht in de twee bundels de achtergronden en de ontstaansgeschiedenis vast te stellen. Zo zijn er vanzelfsprekend veel overeenkomsten tussen de dagboekaantekeningen over "Sibylle" en de gedichten die hij aan haar wijdde in Pastorale. Warrens homoseksuele gevoelens, waarover hij in Geheim Dagboek schrijft, worden niet benoemd in de gedichten, maar van der Leden ziet een "poëtische manifestatie" van deze gevoelens in de "donkere ondertoon" van sommige gedichten. Interessant is een aantal subtiele wijzigingen die Warren aanbracht in de gedichten uit zijn debuut voor Verzamelde Gedichten 1941-1971 (1972). De nieuwe versies zijn minder zwaar aangezet, getuigen van een zekere gelatenheid en vormen zo een voorproef van 't Zelve Anders.

De directe aanleiding voor die bundel is een hernieuwd contact - per brief - met "Sybille". In zijn commentaargedichten bekritiseert Warren de pose die hij, zowel in vorm als in inhoud, aannam in zijn debuutbundel. Maar er is ook een constante. Ook uit de nieuwe gedichten blijkt volgens van der Leden "het idealiseren van de liefde en de nadruk op de vergankelijkheid ervan". Die thema's komen natuurlijk ook terug in het Geheim Dagboek, waarin Warren zichzelf steeds meer leert accepteren als iemand die een "onvervulbaar verlangen naar schoonheid" koestert. Van der Leden ziet 't Zelve anders als een fase in het proces dat uiteindelijk zou leiden tot de publicatie van de dagboeken.

Dat de scriptie intussen al meer dan tien jaar oud is, blijkt vooral uit het slotwoord, waarin van der Leden speculeert over de inhoud van het allerlaatste dagboek...

De reeks zal in totaal waarschijnlijk uit twaalf delen bestaan. (...) Het zal interessant zijn om ooit in Geheim Dagboek te lezen, hoe Hans Warren de publikatie van zijn dagboek verwerkt. Wellicht dat zijn gedachten, ter afsluiting van de reeks, het onderwerp zullen zijn van het laatste deel van Geheim Dagboek.

Gezongen Thuiskeer in Zeeland

Engel Reinhoudt wees ons erop dat op de poëzie-pagina van Het Poëtisch Liedgenootschap nog steeds de gezongen versie te beluisteren is van Warrens bekende gedicht Thuiskeer in Zeeland. Getoonzet en gezongen door Anton Greefkes.

1 juni 2003

Nieuw gedicht van de maand

Deze maand besteedt het jaarlijkse Poetry International aandacht aan de dichter K.P. Kavafis. Voor de Amsterdamse publicist en sporthistoricus Wilfred van Buuren was dit aanleiding een gedicht van Kavafis tot gedicht van de maand juni te kiezen. Van Van Buuren verschijnt deze maand bij uitgeverij Verloren Handleiding voor het beheer van historische sportarchieven.

"Hans Warren heeft alles bewaard"

Interview met Kathy van der Pas en Steven van de Raadt

Ondanks 'de ongelukkigste op- en afstapjes' en 'de moeilijkste trap' brachten Warren en Molegraaf ook in Warrens laatste jaar regelmatig een bezoek aan Galerie Kathy van der Pas & Steven van de Raadt. Niet alleen voor het kopen van Afrikaanse kunstvoorwerpen, maar zeker ook vanwege de vriendschap die zich in ruim tien jaar tussen hen had ontwikkeld. Klik hier voor het hele interview.

Nieuwsarchief