De geschiedenis van de firma Van Houten Cacao
Al sinds jaren is Peter van Dam gefascineerd door de geschiedenis van de firma Van Houten. Zijn enthousiasme geldt enerzijds de revolutionaire uitvindingen ter verbetering van de cacaoproductie door een van de fabrikanten van Van Houten; anderzijds de bijzondere reclame uitingen van dit bedrijf.
Cacao
Als gevolg van de ontdekking van Amerika heeft men in Europa cacao leren kennen. Het product werd al door de Azteken in Mexico en de Inca's in Peru gecultiveerd. De cacaobonen werden vanaf de 16de eeuw naar Europa vervoerd. Aan de Spaanse en Franse hoven werd veel cacao gedronken; het werd net als koffie en thee als een luxe genotmiddel beschouwd.
Rond 1660 werd ook in Amsterdam chocolade verkocht.
Op uithangborden viel te lezen: 'Hier verkoopt men coffi, chocolate en thee'.
Tot het eerste kwart van de 19de eeuw hield men na de bewerking van de cacaobonen een fijngemalen cacaomassa over. Hiervan kon men door toevoeging van melk een drank maken. Daarnaast werd van deze massa, na toevoeging van suiker, kaneel en vanille een soort koeken gemaakt. Het zeer hoge vetgehalte hiervan maakte deze 'chocolade' vrijwel onverteerbaar.
De twee uitvindingen van Van Houten
a.. In 1828 vond de fabrikant een manier uit om de halfvloeibare cacaomassa voor een belangrijk deel te ontvetten. Na deze bewerking bleef er een harde koek met een vetgehalte van ca. 25% over.
Deze werd tot droog poeder vermalen en in die vorm verkocht.
b.. Om van dit cacaopoeder een nog smakelijkere drank te kunnen maken werd het materiaal alkalisch behandeld. Daardoor loste het poeder nog gemakkelijker op .
Deze uitvindingen, 'the Dutch Method' genaamd, vonden navolging bij de meeste cacaofabrikanten in Europa en de verenigde Staten. 'Zo heeft', aldus Peter van Dam, 'dit bedrijf ons land en de cacao op de wereldkaart gezet'.
Hieronder ziet u een van de chromo's die je met behulp van spaarpunten van Van Houten producten kon verzamelen.
Een vondst in de archieven
Het patent voor een nieuwe persmethode (1828, nr. 305) staat op naam van Casparus van Houten (1770-1858). Van Dam heeft nieuwe aanwijzingen gevonden dat hij ook de eigenlijke uitvinder is van deze persmethode. Zoon Coenraad Johannes (1801-1887) gold in alle publicaties tot nu toe als de uitvinder. Dat is nu achterhaald door dit onderzoek.
Van Houten: een pionier op reclamegebied
Coenraad Johannis nam in 1865 zijn 21-jarige zoon Casparus in dienst. Deze zoon had een buitengewoon gevoel voor reclame, een verkooptechniek die in die tijd nog nauwelijks werd toegepast. Hij maakte gebruik van de nieuwste druktechnieken voor posters e.d. om zijn product aan de man te brengen. Er zijn jaren geweest (tot eind 1914) dat jaarlijks 2 tot 3 miljoen besteed werd aan reclamemiddelen. Ook sloot Van Houten grote contracten met omnibusmaatschappijen ter exploitatie van de paardentram, met daarop:
'Van Houten's Cacao, billijk in prijs en goedkoop in gebruik'.
Van Dam bezit een afbeelding van een muziekbladomslag. De tekening laat een echtpaar zien met op de voorgrond een stapel cacaobussen, waarop 'Van Houten uit Weesp' valt te lezen. Van Dam: 'Verrukkelijk deze vormen van reclamecreativiteit in een tijd dat er geen radio/televisie of film was. Mijn belangstelling gaat met name uit naar de periode vóór de Tweede Wereldoorlog.'
Hieronder ziet u nog een voorbeeld van een 'chromo'.
Wie is Peter van Dam
'Ik ben volkomen autodidact; ik volgde geen enkele opleiding op het gebied van (kunst)historisch onderzoek. In 1965 begon ik te schrijven voor het jongerenblad Hitweek. In het dagelijkse leven ben ik Security Officer op het ruimtevaartcentrum Estec (het European Space Research Technology Centre) in Noordwijk, een combinatie van bedrijfsbeveiliging en bedrijfsbrandweer'.
Het onderzoek
Peter van Dam is sinds anderhalf jaar intensief met zijn onderzoek naar de fa. Van Houten bezig. Hij doet zijn onderzoek op de vrije dagen die hij heeft of neemt. Hij reist hiervoor half Nederland door: behalve het Nationaal Archief in Den Haag, bezoekt hij onder anderen het gemeentearchief en het gemeentemuseum van Weesp; de Groninger archieven voor het familiearchief Mesdag, en het Rijksarchief in Noord-Holland in Haarlem voor het bedrijfsarchief van Van Houten.
Bij het Nationaal Archief zal hij de glasnegatievencollectie van Van Houten komen bestuderen. (Deze collectie is via de Rijksvoorlichtingsdienst bij het Nationaal Archief terecht gekomen). Verder doet hij onderzoek naar de verkrijging van het octrooi in 1828 door Van Houten. Tenslotte bestudeert hij de merkendossiers van de Octrooiraad.
Wilt u meer over dit onderwerp weten of hebt u suggesties: Peter van Dam is bereikbaar via het volgende e-mailadres: info@petervandam.info