|
Laatbloeiers, zo kunnen pc's op audiogebied het beste worden
getypeerd. De Mac en Atari ST konden overweg met MIDI, de
Amiga had Protracker en zelfs de Commodore 64 (we spreken
het jaar 1982!) beschikte over een briljante geluidschip,
SID genaamd. Tien jaar geleden werd voor het Wintel-platform
dan eindelijk het concept multimedia-pc geïntroduceerd,
waarmee we grotendeels van die ellendige pc-speaker werden
verlost. Want één van de belangrijkste onderdelen
van zo'n multimedia-pc was de geluidskaart. Destijds werden
ze op een 16 bits ISA-slot aangesloten. De overgang naar de
32 bits PCI-bus, ongeveer vier jaar geleden, betekende een
revolutie voor geluidskaarten. Er kwam veel meer 'bandbreedte'
beschikbaar voor real-time effecten die aan het geluid kunnen
worden toegevoegd.
Bezitters van een DVD-speler profiteren volop van de kracht
van hedendaagse PCI-geluidskaarten. De eigen thuisbioscoop
is niet ver weg, vooral wanneer u over extra geld beschikt
voor surroundspeakers. Ook gamers hebben baat bij de nieuwe
ontwikkelingen. Zo zijn er een aantal 3D-geluidssystemen ontwikkeld,
bijvoorbeeld A3D en EAX, die een zeer realistisch element
aan spellen kunnen toevoegen. De ontwikkeling van het technisch
superieure maar processorhongerige A3D is stilgezet, na het
faillissement van Aureal. Deze techniek werd opgekocht (of
eigenlijk in de doofpot gestopt) door Creative. Het schijnt
overigens dat de beste technici van Aureal niet bij Creative
maar bij nVidia zijn beland.
In-
en uitgangen
Op de kaarten vinden we natuurlijk een analoge uitgang, waarmee
het geluid naar een versterker of de pc-luidsprekers kan worden
gestuurd. Daarnaast rukken de digitale uitgangen op. Hiermee
kan het geluid optisch (via glasvezelkabel) of coaxiaal (via
tulpkabels) worden getransporteerd, bijvoorbeeld om muziek
te kopiëren naar een DAT-, DCC-of MiniDisk-recorder.
Ook vinden we nog een S/PDIF connector op de meeste kaarten,
vooral handig omdat hiermee het AC3-signaal van een DVD direct
naar een externe versterker met 5.1-decoder kan worden gestuurd.
AC3 is het gecomprimeerde geluidsspoor van een DVD met Dolby
Digital 5.1. Met dit signaal kunnen tegelijkertijd vijf speakers
en één subwoofer worden aangestuurd. Het gaat
dus in totaal om zes aparte kanalen, verdeeld over de vier
front- en rearspeakers, de subwoofer en een centerspeaker
(deze luidspreker wordt meestal op het beeldscherm geplaatst).
Een aantal geluidskaarten beschikt 'slechts' over 4-kanaals
geluid. Dan ontbreekt de ondersteuning voor een centerspeaker,
maar de subwoofer wordt wel gebruikt.
Controleer eerst de multimedia-eigenschappen
in het configuratiescherm,
als uw surroundboxen niet goed werken.
Voor
het testen van de surround geluidskwaliteit beschikken we
over een Desktop Theatre 5.1 speakerset van Creative. Om het
ruisniveau te bepalen sluiten we de kaarten ook aan op een
hifi-systeem met luidsprekerboxen van Bose. De Dolby Digital-functionaliteit
wordt getest met een daartoe gekwalificeerde DVD-rom van de
popgroep Eagles (ze bestaan nog) en het programma PowerDVD
3. De MIDI-kwaliteiten van de deelnemers worden beoordeeld
aan de hand van de sequencer Cakewalk Homestudio 9, in combinatie
met een MIDI-keyboard van Trust. Het testsysteem beschikt
over een Pentium III-processor met 128 MB geheugen en Windows
98 SE. Volgens opgave moeten alle kaarten ook met Windows
2000 werken, maar de praktijk wijst uit dat er nog steeds
veel problemen met drivers voor dit besturingssyteem (om over
Linux nog maar te zwijgen). Vraag altijd om een omruilgarantie
wanneer u niet zeker weet of een kaart foutloos functioneert
met uw besturingssyteem. Dat kan een hoop ellende besparen.
Nieuwe
pc, oude geluidskaart? Lastig!
Het verdwijnen van ISA-slots (ten gunste van de veel snellere
PCI-slots) op moederborden kan pijnlijk zijn voor bezitters
van een ISA-geluidskaart. Veel moderne moederborden ondersteunen
helemaal geen ISA meer. Koopt u een nieuwe pc, hou er dan
rekening mee dat uw ISA-geluidskaart 'geruimd' zal moeten
worden. Iets oudere Pentium 3 of Athlon moederborden beschikken
nog wel over een ISA-slot, maar deze functioneert lang niet
altijd probleemloos met ISA-geluidskaarten. Een ander probleem
ligt in het gebruik van zogenaamde 'daughterboards'. Dit zijn
aparte kaartjes die via een speciale connector op de geluidskaart
worden aangebracht. Yamaha introduceerde in 1995 de DBXG-50,
een dochterkaart met superieure wavetable-geluiden en dito
digitale effectprocessor. De meeste geluidskaarten (behalve
de Terratec Xfire en de Sonic Fury) hebben helaas geen aansluitmogelijkheden
meer voor een daughterboard.
Philips
Acoustic Edge
Het heeft een tijdje geduurd, maar Philips is weer helemaal
terug op het gebied van geluidskaarten voor de pc. Liefst
drie exemplaren werden in korte tijd geintroduceerd. Wij bekeken
het topmodel. De Acoustic Edge heeft een vrij hoge 'basisruis'
op de analoge uitgang. Wanneer we de kaart met behulp van
het verloopkabeltje aansluiten op een hifi-versterker, en
vervolgens het volume maximaal open draaien, is een storende
bromtoon te horen. Bewegingen met de muis komen via de speakers
terug in de vorm van digitale tikjes.
Dit is echter niet hoorbaar wanneer u 5.1-surround speakers
gebruikt, of het volume weer op huiskamerniveau instelt. Met
6 speakers komt de Acoustic Edge überhaupt goed tot zijn
recht. De kaart kan overweg met een aantal geavanceerde 3D-algoritmes,
afkomstig van het bedrijf Qlabs. Deze kunnen op willekeurige
bronnen worden toegepast, zoals een audio-cd. Het stereogeluid
wordt dan 'opgepompt' naar de 5.1-standaard, en het resultaat
mag er wezen. Ook de uitvoering van EAX en A3D verloopt vlekkeloos,
hoewel in de race om frames per seconde bij A3D (Quake 3)
de Philips als laatste eindigt.
Het kostte ons veel moeite om een MIDI-bestand naar wave-formaat
om te zetten. Het tegelijkertijd afspelen en opnemen van audio
werkt soms wel en soms niet. Behalve de drivers, twee spellen
en audiosoftware treffen we ook Softsynth van Yamaha aan op
de installatie cd-rom, waarmee u beschikt over een prima wavetable.
Gebruiken we de de instrumenten van Softsynth echter in combinatie
met Cakewalk, dan is de 'latency' bijna een halve seconde.
Dat wil zeggen: een aangeslagen noot schalmt pas na een halve
seconde door de luidsprekers. Overigens is dit geen uniek
probleem van Philips, want de andere geluidskaarten hebben
er ook mee te kampen. Dit probleem is niet aanwezig wanneer
u de hardwarematige wavetable kiest.
Creative
Live! Player 5.1 & Platinum 5.1
De grote kracht van de Soundblaster Live!-serie schuilt niet
zozeer in de geluidskwaliteit, maar vooral in een lage processorbelasting
en een solide samenwerking met de meeste softwarepakketten.
Wie optimale systeemprestaties nastreeft, bijvoorbeeld tijdens
spelletjes of video-editing, zal met een Soundblaster Live!
niet snel worden teleurgesteld. En aangezien Creative de 'eigenaar'
is van EAX-technologie, zult u ook op dit gebied veel waar
voor uw geld krijgen. Ondersteuning voor A3D kunt u echter
op uw buik schrijven. Deze kaarten zijn als enige in de test
niet in staat om A3D te activeren in Quake 3. Desalniettemin
is de Player 5.1 een zeer complete kaart, en bovendien vrij
gunstig geprijsd. Over het nut van de Live!Drive en de afstandsbediening
van de Platinum valt te twisten. U betaalt bijna 150 euro
voor deze extra's, terwijl de geluidskaarten zelf nagenoeg
identiek zijn.
Het meest storende element van Creative's software is de opdringerige
startbalk die bovenin het desktopscherm verschijnt. Gelukkig
kan deze eenvoudig worden verwijderd. Een grappige functie
van de mixersoftware is dat de positie van bepaalde geluidsbronnen
kan worden gepositioneerd. Liefhebbers van MIDI-muziek komen
aanvankelijk niet aan hun trekken met deze kaarten, totdat
zij ontdekken dat er duizenden 'soundfont-banks' op het internet
circuleren, waarmee de teleurstellende General MIDI-geluidenset
van 8 MB kan worden opgewaardeerd. U kunt zelf toewijzen hoeveel
ruimte van het systeemgeheugen mag worden benut voor soundfonts.
Het volledig verwijderen van de drivers zorgde voor grafische
problemen in Windows 98. Voor een goede werking van deze kaarten
onder Windows 2000 dient eerst Service Pack 2 te worden geinstalleerd.
De Live! drivers zorgen sowieso voor frustraties, vooral in
combinatie met Athlon moederborden die zijn voorzien van een
VIA-chipset. Gelukkig verschijnen er geregeld nieuwe VIA 4-in-1
drivers die eventueel soelaas kunnen bieden. Rond de tijd
dat u dit leest, introduceert Creative nieuwe geluidskaarten
die zijn gebaseerd op de EMU10K2-chip. Deze zal worden uitgerust
met ondersteuning voor EAX3. Bij EAX2 gaat het in- en uitschakelen
van effecten vrij drastisch. Om een voorbeeld te noemen: wanneer
u tijdens een racespel een tunnel inrijdt, is goed te horen
dat de tunnel wordt 'aangezet'. EAX3 belooft hier verbetering
in te brengen. Mogelijk dat de prijzen van de 5.1-serie nog
wat gaan dalen, na de introductie van de nieuwe kaarten.
Hercules
Fortissimo II & Game Theater XP
Ook met de Fortissimo II en de Game Theater XP is het mogelijk
om soundbanks te gebruiken, alleen hebben deze (net als bij
de Terratecs) de extentie 'cls' of 'dls' in plaats van 'sf(x)',
zoals bij de Soundblaster-familie. Beide kaarten stellen een
beetje teleur in onze prestatietests. De framerates in Quake
en MDK2 zijn middelmatig. Het grootste voordeel van de Fortissimo
II schuilt in de prijs en de uitgebreide softwarebundel. Voor
minder dan 75 euro krijgt u onder meer PowerDVD, ACID Xpress
en het interessant klinkende maar ontoegankelijke 'Storm'.
De Game Theater XP heeft een speciale breakout box, die er
niet alleen beter uitziet dan de Live!Drive, maar ook over
meer functionaliteit beschikt. Zo vinden we op het kastje
drie extra USB-aansluitingen. Een afstandsbediening ontbreekt
echter bij het topmodel van Hercules. Waar de Live!Drive in
een 5¼ inch uitbreidingsslot verdwijnt, kan de breakout
box van Hercules op of naast de computer worden gezet. U zult
wel eerst strijd moeten leveren met een kolossale en onbuigzame
kabel, die de kaart met de breakout box verbindt. Beschikt
u over weinig ruimte? Laat de Game Theater XP dan links liggen.
Hoontech
iPhone
Sinds kort is het Koreaanse Hoontech in Nederland actief.
Men concentreert zich op de serieuze audiofielen, zo blijkt
na een bezoek aan de website. Het bedrijf levert vooral geluidskaarten
die voor harddiskrecording kunnen worden ingezet. Dat verandert
met de iPhone, die wordt aangeprezen als een 'oplossing voor
internet-telefonie', in plaats van 'geluidskaart'. Daarmee
wordt het apparaat tekort gedaan. De iPhone is uitgerust met
een hardwarematige XG-synthesizer, die alle andere wavetables
met speels gemak aan de kant schuift. Het uitgangsniveau van
deze kaart vrij laag, zowel via de surroundspeakers als via
de versterker. Maar de prestaties zijn uitstekend, in de Quake
3-benchmark eindigt de Hoontech zelfs als eerste. Hij beschikt
over een zeer eenvoudig controlepaneel. De mixer is simpelweg
een iets uitgebreidere versie van de Windows-volumeregeling,
dat had toch wel iets deftiger gemogen. We vinden een nuttig
extraatje in de doos: een aparte slotplaat met optische en
coaxiale uitgangen. Installeert u deze, dan verliest u echter
wel een PCI- of ISA-aansluitmogelijkheid.
Terratec
DMX Xfire 1024 & 512i digital
"Wij wensen u bij de inzet van de XFire veel plezier
en zouden er bij u op willen aandringen zo nodig over deze
hopelijk vermakelijke lectuur heen te vliegen", aldus
het helpbestand op de installatie cd-rom. Ondanks dit soort
dubieuze aanmoedigingen zijn we goed te spreken over Terratecs
vooral op gamers gerichte Xfire. De belangrijkste 3D-systemen
(EAX 2.0, A3D 2.0 en Sensaura) worden ondersteund. In Quake
3 zet de kaart een goede score neer. En de Xfire is, naast
de Sonic Fury, de enige kaart met een aansluitmogelijkheid
voor een wavetable-daughterboard. Voor 20 euro minder koopt
u het uitgeklede broertje van de XFire, de '512i digital'
(in deze test de enige kaart onder de 40 euro). U mist dan
wel ondersteuning voor de versies 2.0 van A3D en EAX. Bovendien
ontbreken wavetablegeluiden op de 512i. De FM-synthesizer
op deze kaart klinkt bedroevend, maar kan gelukkig wel worden
omzeild met behulp van het meegeleverde Softsynth.
Videologic
Sonic Fury
De Sonic Fury wordt niet door Videologic zelf gemaakt. Een
sticker op de printplaat leert dat het in werkelijkheid om
een Santa Cruz van fabrikant Turtle Beach gaat. Evenals de
Game Theater XP is deze voorzien van een Cirrus Logic Crystal
4630-chipset. Het grootste voordeel van de Sonic Fury is dat
de geluidskanalen als afzonderlijke uitgangen kunnen worden
gebruikt, bijvoorbeeld voor harddisk-recording. Voor muzikanten
is verder van belang dat deze kaart een wavetable daughterboard-connector
aan boord heeft, en dat er een behoorlijk uitgebreide MIDI-sequnecer
wordt meegeleverd.
Het controlepaneel is één van de meest gebruiksvriendelijke
die we hebben gezien. Helaas ondervonden we problemen bij
het afspelen van een DVD, wanneer tegelijkertijd met het controlepaneel
werd gestoeid. Dit leidde in Windows 98 tot foutmeldingen
en zelfs een 'blue screen of death'. De Sonic Fury heeft zeker
potentie, maar dan moeten wel eerst de drivers worden verbeterd.
Trust
Sound Expert Optical
De specificaties van dit model zijn gelijkwaardig aan de oudere
Expert Digital, maar met de Expert Optical wordt een extra
bracket meegeleverd die zowel coaxiale als optische in- en
uitgangen bevat. De prijs ligt daarom hoger: 70 euro in plaats
van 45 euro voor de Expert Digital. Trust biedt uitsluitend
ondersteuning voor EAX, het bedrijf heeft geen moeite gestoken
in de implementatie van een A3D-engine. En de claim 'full
EAX compatible' blijkt ook nog eens alleen te gelden voor
de hoogbejaarde versie 1.0 van deze 3D-standaard. Hoewel de
Expert Optical interessant kan zijn vanwege de lage prijs,
plaatsen we toch enkele kanttekeningen. De softwarebundel
is marginaal en het 'Audio Rack' (de bedieningssoftware) scoort
droevig op het terrein van gebruiksgemak. Bovendien is Trust
gestopt met het bundelen van Yamaha Softsynth, zodat een decente
geluidenset voor MIDI-bestanden ontbreekt. Wie een geluidskaart
voornamelijk inzet voor het afspelen van DVD's of audio cd's
kan zich nauwelijks een buil vallen aan de Expert Optical,
maar we raden u toch aan om eerst bij fabrikanten als Hercules,
Creative en Terratec te gaan rondneuzen in dezelfde prijsklasse.
Hercules
Fortissimo III 7.1
Hoewel deze geluidskaart is opgebouwd rondom de eveneens in
de Fortissimo II aanwezige CS4624-processor van Cirrus Logic,
beschikt de nieuwste telg van Hercules over een uitgang voor
een zesde en zevende surroudspeaker. Dat brengt het totaal
op zeven stuks, naast de uitgang voor de subwoofer. Op het
gebied van 3D positionele audio maakt hij nog steeds gebruik
van de Sensaura-motor die ondersteuning biedt voor A3D, EAX
1.0 en EAX 2.0. De Fortissimo III wordt geleverd met een matig
klinkende General MIDI geluidenset van 8 MB. Softsynth van
Yamaha, met veel betere geluiden aan boord, is ook te vinden
op de installatie cd-rom en biedt uitkomst bij het afspelen
van MIDI-bestanden. Qua software bundelt Hercules ook het
pakket PowerDVD Dolby EX. Deze DVD-player ondersteunt Dolby
Digital EX, een door Dolby Laboratories en Lucasfilm ontwikkelde
standaard die gebruikmaakt van een extra surroundkanaal aan
de achterzijde.
Het kost fabrikanten klaarblijkelijk moeite om nieuwe technische
snufjes voor hun geluidskaarten te bedenken, nu zelfs de goedkoopste
modellen over ruisarme optische en coaxiale uitgangen beschikken.
De laatste spectaculaire vernieuwing op audiogebied was in
onze ogen het QMSS-systeem van de Philips Acoustic Edge, waarmee
stereomuziek op een indrukwekkende manier wordt 'opgeblazen'
naar vijfkanaals surround. De vooruitgang is weliswaar niet
te stuiten, maar bij 7.1-geluid plaatsen we toch onze vraagtekens.
De introductie hiervan dient vooral te worden beschouwd in
het licht van hongerige marketeers, op zoek naar een 'Unique
Selling Proposition' (een exclusieve eigenschap van een product),
waarvan het nut in de praktijk lang niet altijd bewezen is.
Want welke fatsoenlijke computergebruiker staat te trappelen
om zeven satellieten aan de muur te hangen? Bedenk bovendien
dat goede 5.1-speakers voldoende zijn om in een onovertroffen
surround-ervaring te voorzien. Hoe dan ook biedt de Fortissimo
III prima waar voor zijn geld, ook al gebruikt u hem in 5.1-
of 2.1-modus. Minpuntje is wel dat u een extra PCI-slot kwijtraakt
indien u de de MIDI/joystick poort wilt gebruiken.
Terratec
SixPack 5.1
Met de voor bierliefhebbers verwarrende naam 'Sixpack' introduceert
Terratec haar nieuwe geluidskaart, die voldoet aan de Dolby
Digital 5.1-standaard. Daarmee voegt Terratec zich bij Creative,
Philips, Videologic en Hercules die al kaarten met deze functionaliteit
aanbieden. Het belangrijkste wapenfeit van de zes-kanaals
nieuwelingen is ondersteuning voor AC3, het gecomprimeerde
geluidsspoor van een DVD met Dolby Digital 5.1. De zes kanalen
worden verdeeld over vijf speakers en één subwoofer.
De SixPack 5.1 is ongeveer even duur als de Live Player 5.1
en de Sound Fury. Opvallend aan de kaart van Terratec is dat
de MIDI/Game-poort heeft moeten wijken voor optische digitale
in- en uitgangen. Een aparte slotplaat dient te worden aangebracht
als u wilt beschikken over de gele 15-pins connector, die
voor externe MIDI-apparatuur en joysticks onmisbaar is. Hoewel
A3D volgens de specificaties wordt ondersteund, lukte het
ons niet om dit in Quake 3 aan de praat te krijgen. De EAX
2.0-demo van Creative werkt echter probleemloos met de SixPack.
Terratecs vertaler pakt wederom uit met een aantal lachwekkende
one-liners in de handleiding. Wat dacht u van deze: "Na
het aangeven van de instellingen in het stuurprogramma werpt
u zoals u dat gewend bent een blik op het configuratiescherm
en zoekt u naar uitroeptekens". Aan de hand van deze
informatie lijkt het welhaast een teleurstelling wanneer er
geen conflicten in apparaatbeheer kunnen worden opgespoord.
Gelukkig is de handleiding vrijwel overbodig, want als er
één les is die Terratec in de loop der jaren
heeft geleerd, is het wel dat de drivers en software foutloos
moeten zijn op het moment dat een kaart wordt uitgebracht.
De meegeleverde softwarebundel is dik in orde. U krijgt het
afspeelprogramma MusicMatch, WinDVD, de sequencer Logic Fun
en maar liefst 14 shareware-programma's waaronder CoolEdit
2000 en Fruity Loops. De SixPack is een volwassen geluidskaart
voor wie 5.1-surround luidsprekers op het boodschappenlijstje
heeft staan.
ABIT
USB Theater UA10
Het bedrijf ABIT, vooral bekend als leverancier van moederborden,
timmert sinds enige tijd aan de weg op het gebied van videokaarten,
speakersets en geluidskaarten. Meest opvallende product is
de USB Theater UA10, een externe geluidskaart die via de USB-poort
ondersteuning biedt voor Dolby Digital/DTS (zeskanaals geluid
waarmee steeds meer DVD-films worden opgeluisterd). Via een
G9-verloopkabeltje wordt de speakerset op de UA10 aangesloten.
Een iets goedkoper model met optische uitgangen is trouwens
ook beschikbaar, naast een afstandsbediening tegen meerprijs.
De installatie is zeer simpel, en kan plaatsvinden op elke
computer of laptop met een USB-aansluitmogelijkheid. Decodering
van het Dolby Digital-signaal gebeurt softwarematig, vandaar
dat een behoorlijk zware processor is vereist (minimaal een
Pentium II 400 MHz). Meegeleverd worden WinDVD en de mediaspeler
WinRip, waarmee wave-, MIDI- en mp3-bestanden via de UA10
kunnen worden beluisterd. WinRip is niet de meest gebruiksvriendelijke
speler, maar biedt wel een surround-modus voor stereomuziek,
zodat het geluid kunstmatig wordt opgepompt naar de 5.1-standaard.
De geluidskwaliteit is zeker niet slecht, er wordt zelfs ondersteuning
geboden voor de professionele 24-bit/96 KHz-norm. Helaas hebben
we af en toe te maken met haperingen in de muziek, wellicht
veroorzaakt door 'zware' softwareprogramma's die veel systeembronnen
opeisen. Een ander probleem van de UA10 is dat de Windows
Mediaspeler en Quicktime, twee veelgebruikte formaten, weigeren
geluid af te spelen in Windows 98 (Windows Me heeft dit probleem
niet). Met applicaties als WinAmp en Realplayer werkt de UA10
vreemd genoeg wel samen. De volumeregeling is echter nauwelijks
bruikbaar, en tijdens spelletjes weigert het apparaat pertinent
dienst. ABIT onderkent het probleem en is hard bezig om een
oplossing te zoeken. Wat ons betreft is het afspelen van muziek
via de USB-poort een 'riskante' operatie. Dat geldt zowel
voor USB-luidsprekersystemen als voor USB-geluidskaarten.
Voor wie comfortabel wil computeren, is elke geluidshapering
is er één teveel. Gebruikers van een desktopcomputer
raden we daarom aan om een interne PCI-geluidskaart te kopen.
Voor laptops kan de UA10 een uitkomst zijn, maar dan moet
ABIT nog wel zorgen voor een betere ondersteuning in Windows
98.
Creative
Audigy Player, Platinum en eX
De Audigy wordt in drie smaken geleverd. Het topmodel eX beschikt
over een externe breakout box, terwijl de Platinum geleverd
wordt met het bekende 5¼-slot model. De breakout box
van de eX wordt met een dikke kabel aangesloten op de kaart,
waarna het kastje vrijelijk op afstand van de computerkast
kan worden neergezet. Behalve een groter bedieningsgemak biedt
deze constructie ook betere bescherming tegen ongewenste interferentie,
veroorzaakt door andere componenten in een pc. Alle Audigy's
beschikken over een Firewire-aansluiting (de eX en Platinum
bezitten er zelfs twee), door Creative omgedoopt tot de 'SB1394-connector'.
Deze kan overigens niet worden gebruikt met Windows 95, 98
eerste editie en NT.
Volgens Creative is de EMU10K2-chip van de Audigy viermaal
zo krachtig als een Live! 5.1, maar het is een beetje onduidelijk
waar deze claim op berust. Het ruisniveau is duidelijk verminderd,
hoewel de analoge ingangen (Line, CD en Aux) en vooral de
microfooningang nog hinder ondervinden van ruis. De beloofde
ondersteuning van 24-bits DAC (Digitaal/Analoog Converter)
en 96 KHz samplerate blijkt alleen te gelden wanneer het geluid
via de digitale S/PDIF-poort wordt 'doorgelusd'. Analoge opname
en weergave zijn nog steeds beperkt tot 16-bits en 48 KHz.
Dit is een teleurstelling voor muzikanten, want een aantal
kaarten van Terratec en Hoontech beschikken wel over volledige
24-bit/96 KHz functionaliteit. Naast reverb en chorus biedt
de Audigy een aantal andere real-time effecten, zoals pitch-shifting,
het verwijderen van ruis en een filter genaamd DREAM waarmee
de hoge, midden of lage tonen 'heen en weer' bewegen in het
stereobeeld. Het nut van dit laatste effect is niet geheel
duidelijk. DREAM was oorspronkelijk bedoeld om de lage, midden
of hoge tonen uit de muziek te verwijderen, zodat bijvoorbeeld
het stemgeluid weggefilterd kon worden. Dit gebeurde blijkbaar
niet goed genoeg en Creative lijkt noodgedwongen een slappe
variant te hebben toegepast. Wel indrukwekkend is de mogelijkheid
om muziek te versnellen en te vertragen, zonder aantasting
van de pitch. Om muzikanten tegemoet te komen, levert Creative
eindelijk ASIO-drivers mee die een zeer lage latency (2 ms)
bij meersporenopnames bieden. Tot nu toe moesten veeleisende
gebruikers van een Live!-kaart zich behelpen met ASIO-drivers
van andere partijen.
De Audigy stelt op een aantal gebieden een beetje teleur.
Hebt u al een Live!-geluidskaart, dan is het weinig zinvol
om deze te vervangen voor een Audigy. Serieuze muzikanten
zullen eerst gaan winkelen bij Terratec en Hoontech, gezien
het ontbreken van volwaardige ondersteuning voor 24-bits/96KHz-opnames.
Wie over 5.1-surroundboxen beschikt en weinig waarde hecht
aan het verbeterde EAX in spellen, is waarschijnlijk beter
af met de ongeveer even dure Acoustic Edge van Philips, vanwege
de sublieme surround-algoritmes die door deze kaart worden
ondersteund. Maar de Audigy heeft ook belangrijke voordelen.
Hij beschikt over een Firewire-poort, waarmee videocamera's
kunnen worden aangesloten zonder dat u een aparte capture-kaart
nodig heeft. Of waarmee u bestanden kunt uitwisselen in een
netwerk, met een snelheid van 400 Mbit/s. Fanatieke gamers
zullen likkebaardend nieuwe spellen tegemoet zien die gebruik
maken van de fraaie functies van EAX Advanced HD. De Audigy
is een goede geluidskaart, maar zeker geen revolutie op audiogebied,
zoals Creative wil doen geloven.
Creative
Extigy
Met de Extigy biedt Creative een geluidskaart die zeer eenvoudig
is aan te sluiten via de USB-poort. Vooral lastig uitbreidbare
laptops kunnen baat hebben bij deze nieuwe techniek, maar
ook uw desktopcomputer komt in aanmerking voor een upgrade.
De meeste features van de Audigy zijn aanwezig op de zeskanaals
Extigy, zoals ondersteuning voor EAX Advanced HD en Dolby
Digital 5.1. Als niet te versmaden extraatje biedt de Extigy
volledige 24 bits/96 KHz opnamekwaliteit, die bij de Audigy
alleen via de S/PDIF poort kan worden behaald. Helaas ontbreekt
een Firewire-aansluiting, maar via een 'eenvoudige' USB-poort
is zo'n hoge snelheid sowieso onmogelijk. Hetzelfde geldt
voor het DTS-signaal op DVD's, dat eveneens buiten het bereik
van de Extigy (of eigenlijk de USB-poort) ligt. Hoewel op
het internet een flink aantal reacties van ontevreden gebruikers
circuleert, ondervonden we tijdens de test geen noemenswaardige
problemen met het apparaat. Het is wel zaak om behalve DirectX
8.1 de meest recente drivers van Creative te installeren.
Als 'stress-test' speelden we tegelijkertijd vijf verschillende
bestandssoorten af: MOD, MIDI, MP3, MPEG en WAV. Zonder ook
maar een moment te sputteren deed de Extigy zijn werk. Om
het apparaat over de schreef te krijgen dient er veel cd-rom
activiteit plaats te vinden, in combinatie met een flinke
belasting van de processor. Op zo'n moment kan het geluid
gaan haperen, maar in de praktijk komt dit nauwelijks voor.
De Extigy is een grensverleggende geluidskaart, die op slimme
wijze gebruik maakt van de als 'traag' beschouwde USB-poort.
De geluidskwaliteit is waanzinnig, zelfs bij maximale volumes
valt er nauwelijks ruis te horen. Wie muziek maakt raden we
aan om een interne PCI-geluidskaart te kopen, gezien de vertragingen
die kunnen optreden bij harddisk of MIDI-recording. Alle anderen
doen er goed aan om de Extigy serieus in overweging te nemen.
Terratec
DMX 6fire
Door de overvloedige aandacht voor de Audigy van Creative
zou je bijna vergeten dat er nog andere fabrikanten actief
zijn op de geluidskaartenmarkt. Zoals Terratec, dat onlangs
zonder noemenswaardige ophef de DMX 6fire introduceerde. Deze
kaart biedt in feite een ultieme mix tussen de opnamekwaliteit
van de oudere EWS-modellen en de multimediakwaliteiten van
de Xfire, zoals ondersteuning voor EAX 2.0 en A3D in spelletjes.
In tegenstelling tot de Audigy beschikt hij over volledige
24 bits/96 KHz functionaliteit, dus ook voor analoge opnames.
U vraagt zich misschien af wat het nut hiervan is, aangezien
een audio-cd zijn werk doet op 'slechts' 16-bits en 44 KHz.
Opnames van hogere kwaliteit zijn vooral waardevol omdat eventuele
post-edit bewerkingen, bijvoorbeeld in Soundforge of Cooledit,
nauwkeuriger worden uitgevoerd. Terratec heeft niet gekozen
voor een Firewire-aansluiting op de 6fire. In plaats daarvan
vindt u een 'phono-input' met een geïntegreerde voorversterker
op de breakout box, waarmee eenvoudig langspeelplaten kunnen
worden overgezet op cd. Vreemd genoeg ontbreekt een hardwarematige
wavetable. Dat is jammer, want de EWS had een prachtige geluidenset
die alleen door de veelgeprezen Yamaha DBXG-50 werd overtroffen.
U zult dus externe MIDI-apparatuur of soundfonts (een softwarematige
wavetable) moeten gebruiken om serieus met MIDI aan de slag
te gaan, bijvoorbeeld via de meegeleverde sequencer Logic
Fun.
Drivers op de cd-rom bieden ondersteuning voor Windows 98SE,
ME, 2000 en XP. De softwarebundel is iets minder omvangrijk
dan die van de Audigy. Het controlepaneel van Terratec werkt
echter vele malen prettiger. Kiezen tussen de DMX 6fire en
de ongeveer gelijk geprijsde Audigy Platinum is zeker niet
gemakkelijk. Wie flink wat toeters en bellen bij een geluidskaart
verwacht is waarschijnlijk beter af met de Audigy. Hecht u
belang aan de best mogelijke opnamekwaliteit, dan kunt u onmogelijk
om de DMX 6fire heen.
Tekst:
Olaf Bloemberg
|