naar hoofdpagina
geluk kun je maken veranderen
Destructief narcistische ouders
Door Nina Brown
Dit
verhaal gaat over narcistisch ouders, maar het gaat natuurlijk ook op als je een narcistische partner hebt.
De meeste ouders doen het erg goed, maar
helaas zijn er ook ouders die door hun eigen problematiek het hun kinderen wel
erg moeilijk maken.
Lijden één of beide ouders aan “Ouderlijk
destructief narcisme” dan heeft dat vaak grote gevolgen voor de kinderen,
gevolgen die tot in hun volwassenheid kunnen blijven bestaan.
Wat voor deze volwassenen met
narcistische ouders het meest verwarrend is, is dat zij voelen dat er iets is
dat niet klopt, zonder dat ze daar de vinger op kunnen leggen. Ze kunnen boos
zijn op en gefrustreerd zijn over hun ouders en tegelijk erg hun best doen om
het hun ouders naar de zin te maken, (in dehoop dat ze eindelijk liefde en
waardering zullen krijgen).
Sommige kinderen zijn ook als ze volwassen geworden zijn bang voor
elk contact met hun ouders, proberen om het contact met hen te vermijden.
Anderen proberen om als gelijke met ze om te gaan, om toch weer
heel snel in de oude ouder-kind patronen terug te
vallen of ervaren op zijn minst een heleboel nare gevoelens en gedrag in het
contact me hun ouders wat ze weer van zichzelf afkeuren.
Extra beschadigend is dat kinderen van narcistische ouders vaak
niet het negatieve effect ervaren dat het narcisme van hun ouders heeft op hun
gevoel van eigenwaarde, hun zelfbeeld, de relaties die zij met anderen
onderhouden en hun tevredenheid over hun leven in het
algemeen.
Deze effecten zijn vaak verborgen en niet makkelijk
te herkennen.
Wat is destructief narcisme?
Een aantal kenmerken van narcistische ouders:
(Ze hoeven niet allemaal te bestaan, en omgekeerd duidt een enkele
eigenschap nog niet op destructief narcisme.)
·
ongevoelig
voor de behoeftes en gedachten van anderen
·
sterk
op zichzelf georiënteerd en geheel in beslag genomen door wat voor hen zelf belangrijk is.
·
onverschillig
naar anderen
·
gebrek
aan inlevingsvermogen
·
geen
kern bij zichzelf voelen
·
oppervlakkige
emoties
·
niet
in staat zinvolle betrekkingen met anderen aan te gaan
·
sterke
behoefte aan aandacht en bewondering
·
zichzelf
zien als uniek en speciaal
·
arrogant,
op anderen neerkijkend
·
geven
orders en verwachten dat anderen die onmiddellijk opvolgen
Mensen met destructief narcisme roepen bij hun kinderen (maar ook
bij anderen) gevoelens op van aanzienlijke frustratie, boosheid en
incompetentie. De kinderen en andere slachtoffers worden beschuldigd,
bekritiseerd, onderuitgehaald; ze worden betekenisloos gemaakt in en voor het
contact met iemand met een dergelijk narcistisch patroon.
Door deze gevoelens te onderkennen en te ervaren dat anderen
soortgelijke gevoelens oplopen bij deze patiënten, kun je het gedrag van mensen
met een destructief narcisme doorzien.
Een andere manier om te bepalen of je een ouder hebt of hebt gehad
met een narcisitsich gedragspatroon is aan de hand van de volgende vragen,
misschien herken je een of meer van je eigen gedragingen:
·
Heb je
het gevoel dat je verantwoordelijk werd gesteld voor de gevoelens van een of
beide ouders?
·
Leken
je ouders meestal onverschillig voor jouw gevoelens of ontkenden ze deze?
·
Werd
je vaak bekritiseerd, minderwaardig geacht, of als
betekenisloos gezien?
·
Wanneer
een ouder ergens boos over was, was jij dan vaak het slachtoffer van zijn/haar
negatieve gevoelens?
·
Was je
erg vaak bezig om het je ouders naar de zin te maken, terwijl je het gevoel had
daar bijna altijd in tekort te schieten?
·
Zeiden
je ouders dingen als:
o
Wil je
niet dat ik mij plezierig voel?
o
Ik
voel me mislukt als jij…
o
Je
hoort voor mij te zorgen
o
Als je
werkelijk om me gaf, dan zou je doen wat ik wil
·
Had je
het gevoel dat je ouders je nooit goed genoeg vonden?
·
Als je
al iets zei over de ongevoeligheid van je ouders, vonden ze dan dat je
ondankbaar was, het verkeerd zag, en dat je je moest schamen en schuldig
voelen?
·
Lieten
je ouders je vaak merken dat je ze veel voor jou opofferden en dat je daarvoor
waardering moest tonen?
De manieren waarop kinderen van
narcistische ouders probeerden te dealen met hun ouders, voornamenlijk meegaan
en verdedigen, blijven vaak in de volwassenheid bestaan, ze handelen ook zo
naar anderen toe:
Meegaan:
·
Ze
spenderen een groot deel van hun tijd met het zorgen voor anderen
·
Ze
zijn voortdurend alert om zich zo te gedragen dat anderen zich goed voelen
·
Passen
zich erg goed aan
·
Voelen
zich verantwoordelijk voor de gevoelens en het welzijn van anderen
·
Hebben
de neiging zichzelf af te keuren en zich te verontschuldigen
·
Doen
hun uiterste best om harmonie te bewerkstelligen en gevoelens van anderen te
verzachten
·
Hebben
zelden het gevoel dat aan hun eigen behoeftes wordt
voldaan
Verdedigen:
De verdedigende reactie van kinderen van
narcistische ouders is er een van trotseren en uitdagen, terugtrekken en
onverschilligheid. Ze doen hun uiterste best om te voorkomen dat ze worden
gemanipuleerd, verstrikt raken in of verzwolgen worden door verwachtingen en
gevoelens van anderen. Ze willen niet verantwoordelijk worden gesteld voor
anderen, voor hun financiële en/of emotionele welzijn.
Samengevat: Proberen om het mensen tot het uiterste naar de zin
te maken en tegelijk niet verantwoordelijk willen zijn voor die anderen. Toegeeflijkheid
én verzet.
Levensthema’s
Het effect van het hebben van ouders met een destructief narcisme
kan leiden tot de volgende levenservaringen bij de kinderen:
·
Een algehele ontevredenheid over zichzelf en het verloop van
zijn/haar leven.
·
Voortdurend
proberen om een emotionele harmonie met anderen te vinden, maar daar niet in
slagen.
·
Een
constant bezig zijn met eigen zwakke kanten en tekortkomingen
·
Een
gebrek aan betekenisvolle en bevredigende relaties.
·
Anderen
niet kunnen toestaan om dichtbij te komen of intiem te worden.
·
Geen
zin en doel in het leven zien
·
Vaak
problemen met familie, vrienden en collega’s
·
Een
voortdurend gevoel van alleen te staan, niet verbonden te zijn met anderen
·
Zich
overspoeld voelen door verwachtingen van anderen.
Gezond en volwassen narcisme
Narcisme is niet altijd negatief. Het is
nodig om een zelfstandige volwassene te worden. Voor een kind is het dan ook
goed en normaal om een periode door te maken waarin hij heel erg met zichzelf
bezig is, zich geweldig voelt, een alles-kunner, dezelfde eigenschappen
vertoont die we hierboven als kenmerken van destructief narcisme noemden. Maar
de bedoeling is dat dat tijdelijk is.
Gezond volwassen narcisme, een houden van jezelf, kenmerkt zich
door inlevingsvermogen, gevoel voor humor, het vermogen om bevredigende intieme
relaties te hebben en altruïsme.
Kinderen van narcistische ouders moeten zich heel erg inspannen om
dit niveau van ontwikkeling te bereiken, omdat ze niet de gelegenheid hadden om
dat op een natuurlijke manier en eerder te ontwikkelen.
De relatie van de volwassene met zijn narcistische ouder.
Wanneer het contact niet totaal verbroken wordt zie je vaak de
volgende reacties:
·
Proberen
om als een volwassene met zijn ouders om te gaan
·
Uitleggen
hoe de houding van de ouder een negatief effect op ze heeft
·
Op een
hardere wijze de ouder confronteren met zijn/haar ongevoeligheid en
exploiterende houding
·
Proberen
niet van streek te raken wanneer ouders kritiek geven of je een schuldgevoel
willen bezorgen.
Doorgaans heeft dat geen enkel positief effect
en voelen deze kinderen zich achteraf nog meer gefrustreerd, boos of schuldig.
Het is moeilijk om te accepteren dat een poging om zulke ouders tot inzicht te
brengen of een enigszins houdbare relatie te onderhouden gedoemd is te
mislukken. Het werkte niet in het verleden, en het zal niet werken in de
toekomst. Er is eenvoudigweg niets wat je kunt doen om hen te veranderen.
Als één of beide ouders een narcistische opstelling hebben of
hadden is het enige wat je kunt doen:
·
Je
zelf zo veel mogelijk beschermen, emotioneel afstand nemen van je ouders.
·
Inzien
dat jouw gevoelens van tekortschieten, e.d. niet terecht zijn.
·
Je
egoïstischer opstellen naar anderen (om zodoende je eigen narcisme dat
waarschijnlijk onvoldoende ontwikkeld is te herstellen naar een gezond
narcisme).
·
Je
minder proberen aan te trekken van kritiek van anderen
·
jezelf
positief benaderen (affirmaties e.d.)
·
Je
realiseren hoe pijnlijk het is dat je nooit die ouders hebt gehad en zult hebben
die je nodig had en waar je bewust of onbewust naar verlangt of verlangd hebt.
Nina W. Brown, Ed.D.,
L.P.C., N.C.C.
In: Paradigm, herfst 2002.
Het oorspronkelijk, uitgebreidere
artikel
in het engels vind je op
http://www.wmeades.com/id211.htm
Overgenomen met toestemming van 'Paradigm',
een uitgave van
The Illinois Institute for Addiction
Vertaling: Bert Hendriks
Zie ook: