De eerste drie stadia in zelfverdediging vallen onder het mentale alarmsysteem: 

Je mentale alarmsysteem is een zeer belangrijk systeem. Het zorgt ervoor dat je op de juiste momenten alert bent en op je hoede. Het werkt echter pas, net zoals bij een alarmsysteem in huis, als je het aanzet. Dit betekent dat je je alertheid bewust moet inschakelen. Je moet je actief bewust worden van het feit dat je alert moet zijn en op je hoede. Jeff Cooper  (een amerikaanse close combat- en schietinstructeur) ontwikkelde een alertheid-kleurcode systeem om te helpen bij het herkennen en beoordelen van een potentiële dreiging. Cooper ontwikkelde alertheidcodes om ervoor te zorgen dat mensen een 360 graden alertheid ontwikkelen, ofwel zich bewust worden van de hele omgeving om zich heen (= 360 graden): Je moet je bewust zijn van wat er van voren, van opzij en achter je gebeurd. 

De volgende kleurcodes worden onderscheiden:

Code Wit

Bij deze code sta je ‘uitgeschakeld’. Je hebt je alarmsysteem niet actief ingeschakeld. Je bent daardoor niet bewust en actief alert met je omgeving bezig. Er kunnen daardoor dingen in je omgeving plaatsvinden die je niet opmerkt. In deze code zal je bijvoorbeeld ook de af- en misleiding van een geweldpleger (zie psychologie) niet opmerken. De code wit is de code waarin een geweldpleger zijn slachtoffer graag wil hebben. Meestal hoeft een geweldpleger niet ver te zoeken, want de meeste mensen hebben hun mentale alarmsysteem volledig uitgeschakeld. De meeste mensen houden zich niet bewust bezig met wat er in hun omgeving gebeurd. Ze zijn zich alleen bewust van waar ze zelf mee bezig zijn en het interesseert ze niet zo waar een ander mee bezig is. Alle vier de stadia van zelfverdediging zijn in code wit uitgeschakeld. Op deze manier ben je dus een makkelijke prooi. In feite kan je alleen "uitgeschakeld" staan als je in een zeer veilige omgeving bent.  

Code Geel

Bij deze code is je mentale alarmsysteem ingeschakeld. Je bent actief bewust en alert op een eventuele dreiging. Dit wordt het ingeschakelde waarnemingsstadium genoemd; Er is een 360 graden bewustzijn en alertheid van je omgeving, zowel visueel, mentaal als intuïtief. Je luistert dus ook naar je gevoel. Je merkt nu duidelijk de nauwe straatjes op in je omgeving,  de eenzaam gelegen paden, in- en uitgangen, donkere ruimten, ongure figuren e.d. Code geel moet je zien alsof je in een auto zit en je hardop praat, waarbij je beschrijft wat er rondom je te zien is en wat er gebeurd. Je neemt alles heel bewust waar. Dus als je aan het lopen bent en je kijkt om je heen, kan je opnoemen wat er gebeurd in je omgeving, zonder dit hardop te zeggen. Code geel is bijvoorbeeld ook het mentale stadium waarin ieder mens zich bevindt als er een drukke weg moet worden overgestoken. Je bent dan bewust bezig met hoeveel auto's er van links en rechts aankomen, hoe ver de overkant is, of er geen ander verkeer aankomt, etc. Code geel is geen stadium waarbij je paranoia wordt van het steeds denken dat je bedreigd kunt worden. Eerder is het een actieve manier van observeren/waarnemen. De eerste vier stadia van zelfverdediging worden zo toegepast.

Code Oranje

In deze code kom je als je een potentiële dreiging waarneemt. Dit kan zowel op het mentale en/of visuele en/of intuïtieve niveau zijn. Je merkt dus een potentiële dreiging op. Nu moet ke waakzaam blijven en inschatten of het een echte dreiging is en hoeveel risico je loopt. Bijvoorbeeld: Je merkt aan de andere kant van de straat een groep ongure types op. Als zij de straat beginnen over te steken in jou richting, naar jou kijken en wijzen met misschien wel vervelende bedoelingen, dan is dat een  mogelijke dreiging , waarbij de code oranje jou (alarm-) toeters en bellen laat rinkelen. Hierbij schat je hoe groot de potentiële dreiging is en of dit betekent dat je activiteiten moet ondernemen om de dreiging te ontlopen. 

Code Rood

Je hebt de situatie in code oranje geëvalueerd. Er blijkt sprake van een echte dreiging. Al je toeters en bellen rinkelen nu en je bereid je voor om te vluchten. Vluchten is altijd de beste optie !! Als deze optie er niet is, dan bereid je je voor om over te gaan in een ander stadium van zelfverdediging (zie stadia van verweer). Pas als laatste redmiddel is er de fysieke verdediging !! Je wilt je niet fysiek hoeven te verdedigen, daarbij zijn er geen winnaars, alleen maar verliezers. 

Als de dreiging zich toch niet presenteert (gelukkig), val dan terug naar het oranje en gele stadium. Verlies echter nooit je actieve alertheid/op je hoede zijn na in code rood te zijn geweest! Val vooral niet terug in code wit ! Juist door snelle terugval naar code wit zijn veel mensen in echte situaties overvallen omdat ze daarmee niet meer alert waren. Blijf ingeschakeld ! 

Code zwart

Code zwart betekent dat de dreigende situatie fysiek uit de hand is gelopen. Je bent bezig jezelf fysiek te verdedigen. Deze situatie komt minder vaak voor dan je misschien zult denken. (Het is daarom interessant dat veel vechtsporten juist alleen de nadruk leggen op het fysieke stadium bij zelfverdediging, wat onterecht is).  Het is vaker dat bij het doorlopen van de verschillende stadia van verweer, een bepaald stadium genoeg invloed heeft op de geweldpleger en het daardoor niet tot in het laatste stadium, de fysieke zelfverdediging, uitmondt. 

Natuurlijk werkt dit systeem alleen op voorwaarde dat je je in het code geel stadium bevindt vanaf het begin. Je kan niet een situatie beoordelen waarvan je niet is opgevallen dat die aan het ontstaan was, hetzelfde is dat je je niet kunt voorbereiden op vluchten of vechten als je niets hebt gezien en geëvalueerd. In dit laatste geval is het moment dat je je iets realiseert te laat. Als je uitgeschakeld staat zul je dus geen van de 10 stadia doorlopen en/of toepassen, je moet echt in code geel zitten (ingeschakeld zijn) om ervan gebruikt te maken. Dus in alle gevallen schakel jezelf in !!

De eerste drie stadia in verweer zijn: 

  1. Vermijden
  2. Alertheid (= waakzaam, attent zijn)
  3. Signalering (= opmerken)

Stadia 2 en 3 kun je onderverdelen in:

  1. Mentaal  
  2. Visueel
  3. Intuïtief (=aanvoelen)

Vermijding

Van tevoren, voordat je het huis verlaat, bedenken wat je gaat doen en wat voor consequenties het voor je veiligheid heeft is het eerste stadium van verweer. Je vermijd daarmee eventuele problemen. Een voorbeeld is een feest waar je 's avonds naar toe gaat. Hoe ga je erheen ? Hoe laat ga je het ongeveer maken ? Rijdt er dan nog openbaar vervoer ? Met wie ga je erheen ? Hoe ga je terug ? Heb je je mobiele telefoon wel bij je ? etc.  

Mentale alertheid en signalering

Hou altijd een gezonde achterdocht als je contact met mensen hebt: Vergeet nooit dat hoe gestudeerd en intelligent een mens ook is en welk aanzien hij of zij ook mag genieten, het zijn en blijven mensen. Ze kunnen altijd een fout begaan ! Elk mens is gevoelig voor macht en heeft elementaire behoeftes, zoals seks, status, macht of geld. Dit geld voor jezelf, maar ook voor ieder persoon met wie je contact hebt...van je partner, familie tot en met een vreemde !
Vraag je af als je contact met iemand hebt of degene niet iets meer in de zin heeft dan alleen maar met je praten bijvoorbeeld. Wees bewust bezig met hoe iemand zich gedraagt en praat. Wees op je hoede als je merkt, dat iemand niet natuurlijk overkomt of aanvoelt, dat iemand misschien wel acteert om jou te beïnvloeden. 
Houdt iemand wel de sociaal gewenste afstand binnen het contact, of probeert degene die te doorbreken? Waarom krijg je (opeens) zoveel aandacht van die persoon?  Denk daar over na! Onder mentale alertheid en signalering  valt ook het preventief denken: Voorkom (onverwachte) problemen door bijvoorbeeld 's avonds aan de buitenkant van een stoep te lopen of op het midden van een weg, en niet langs muren/deuren. Rij niet op de fiets of loop niet op een groepje mensen in
die in de verte op je afkomt, maar steek over of draai om. Houdt zoveel mogelijk afstand van personen die je tegenkomt . Zeker als je alleen bent meer dan 2-3 meter! Lukt het je niet om zoveel afstand te houden, keer dan om of wees anders ontzettend op je hoede!

Keer na het passeren niet direct je rug naar de persoon toe, maar loop zijwaarts om de persoon in de gaten te houden. Kijk door je ooghoeken. Denk na !

Visuele (en auditieve) alertheid en signalering

Hiermee wordt bedoeld het actief waarnemen van de situatie om je heen. Het alert naar je omgeving kijken. Als je ergens heen gaat wie kom je dan allemaal tegen op straat? Wie kijkt er opvallend veel naar je. Wie houdt je in de gaten? Als je op een feest komt wat voor typen mensen zijn er dan. Zijn er ook ongure types, waar je ver vandaan wilt blijven... ? Zijn er dronken personen ? 

Wie spreekt jou aan ? Wat is dat voor iemand ? Wie staan er buiten ? Is het handig om nu te vertrekken of later als de groep mensen buiten is vertrokken ?  Hou ieder persoon in de gaten die jou lijkt te volgen of je benadert. Als je op straat loopt, luister naar naderende voetstappen en merk schaduwen op. Zo snel als je een schaduw ziet, kijk om je heen wie het is, waar die schaduw vandaan komt. 

 

Intuïtieve alertheid en signalering

Met je intuïtie voel je zonder nadenken aan of iets pluis of niet pluis is. Het is je natuurlijke instinct. Deze wordt aan waarde erg onderschat. Toch is het een belangrijke eigenschap van een mens. Zorg dat je bewust bent van je gevoel, luister er naar. Hoe voelt de sfeer aan van de omgeving, van de situatie om je heen. Wat vertelt je intuïtie je? Komt iemand natuurlijk en relaxed over. Wat is je gevoel bij het contact met iemand. Klopt het hoe iemand op je reageert, hoe iemand tegen je doet ? Of voelt het fout aan. Luister naar dit gevoel ! Deze heeft meestal gelijk ! Als je het niet vertrouwd, hou afstand, ga niet met die persoon mee, wees op je hoede !

Deze drie belangrijke stadia van verweer zorgen ervoor dat je waakzaam bent en blijft. Je voorkomt ermee dat je in potentieel gevaarlijke situaties terechtkomt of wordt gebracht door andere personen.    

Denk in ieder geval nooit "dit overkomt mij niet", wees altijd op je hoede!

Naar startinfo